فزونى تجهيزات آنان را از توجّه به خدا و رسول او بىنياز نمىكند و در ادامه آنان را به نبرد حنين متذكّر شده است ، نبردى كه در آن توجّه همهء سپاهيان به صورت كامل به خداوند نبود ، هر چند گروهى از آنان به خدا توجّهى كامل داشتند همان كسانى كه در هنگام شدّت يافتن كارزار و فراوانى فرار و فراريان و كمى پايمردى و پايمردان ، رسول خدا ( ص ) آنان را به سوى خود خواند و آنان صحنه نبرد را عوض كردند و پيروزى را جايگزين شكست و ثبات و پايدارى را جانشين فرار كردند .
سخن از جهاد در اين بخش از سورهء توبه در واقع تكميل كنندهء بحث از خانه خدا و بيان اين حقيقت است كه تنها جهاد مىتواند از آن خانه دفاع و حمايت كند و مشركان را از ورود به حرم باز بدارد . به همين دليل اين بخش از سوره با اين آيه خاتمه يافته است كه « اى كسانى كه ايمان آوردهايد ، مشركان نجسند و از امسال به بعد نبايد به مسجد الحرام نزديك شوند . [ از نياوردن آنان بيم مداريد كه ] اگر از تنگدستى [ و كسادى تجارت خويش ] بيم داشته باشيد خداوند اگر بخواهد از فضل خويش به شما خواهد داد و بىنيازتان خواهد ساخت كه خداوند آگاه و حكيم است » « 34 » .
748 - در اين سوره خداوند همچنين به مسألهء نحوهء برخورد لازم با اهل كتاب و به بيان اين حقيقت پرداخته است كه هر چند اهل كتاب [ بويژه مسيحيان ] در محيط جزيرة العرب نسبت به مشركان خطرات كمترى داشتند و شمار آنان كمتر بود و با توجّه به اين كه يهوديان خود شرّ و مايهء شرآفرينى بودند ، براى مسلمانان دست كشيدن از دعوت آنان روا نيست . به همين سبب خداوند در اين سوره به مؤمنان امر كرده كه با آنان بجنگند و فرموده است : « با كسانى از اهل كتاب كه به خدا و روز قيامت ايمان ندارند و آنچه را خدا و رسول او حرام دانستهاند حرام نمىشمرند و به دين حق گردن نمىنهند بجنگيد تا زمانى كه با سرافكندگى به دست خود جزيه بدهند » « 35 » .
هامش
( 34 ) - همان / 28 .
( 35 ) - همان / 29 .