شده و على ( ع ) همه را با خود به مكّه برده است تا بر مردم تلاوت كند و مسائل مربوط به حج را براى مردم روشن سازد . ابن اسحاق در اين باره مىگويد :
« سورهء برائت در لغو پيمانى نازل شد كه ميان رسول خدا ( ص ) و مشركان وجود داشت مبنى بر اين كه هيچ كس از زيارت خانهء خدا باز داشته نمىشود و هيچ كس در ماههاى حرام نمىترسد . اين پيمانى عمومى ميان رسول خدا ( ص ) و مردمان مشرك و يك عرف رايج بود و در اين ميان پيمانهايى ويژه و با مدت زمان مشخّص و محدود ميان رسول خدا ( ص ) و قبايل عرب وجود داشت كه سورهء توبه دربارهء اين مسأله و نيز دربارهء منافقانى كه در غزوهء تبوك از همراهى با او خوددارى ورزيده بودند و نيز دربارهء اظهارات برخى از همين منافقان نازل شد و بدين ترتيب نهفتههاى درون كسانى كه جز آنچه آشكار مىكردند در دل نهان داشتند فاش شد » .
ظاهر اين اظهارات نشان مىدهد كه تمامى و سورهء توبه پس از غزوهء تبوك نازل شده است ، آن گونه كه مضامين بلند سوره نيز همين مطلب را تأييد مىكند ، چه اين سوره به بيان وضعيّت مردم - اعم از منافق و مؤمن - در هنگام دعوت آنان به نبرد از سوى پيامبر ، وضعيّت ماندگان از جهاد ، عذرهاى مستضعفان و بالاخره وظايفى كه دربارهء جهاد وجود دارد مىپردازد .
ما اگر در ظاهر اين روايت تصرّفاتى را قائل شويم خواهيم گفت : تمامى آيات سورهء توبه پس از غزوهء تبوك نازل شده ولى على ( ع ) تنها بخشهايى از آن را با خود به مكّه برده است كه به منع مشركان از آمدن به حرم و مسجد الحرام و بازداشتن آنان از آن مربوط مىشود ، آن سان كه سيرهء محمّد بن اسحاق خود بدين مطلب اشاره داشته ، مىگويد : « اين سوره دربردارندهء برخى از حقايقى است كه على به ابلاغ آن مأموريت يافته بود » .
بنابراين اظهارات بعدى ابن اسحاق پس از آن تصميم نخست او نشان دهنده تخصيص آنچه على ( ع ) به مكّه برده بود به بخشى از سورهء توبه است . او در جاى ديگرى مىگويد :
خاتم النبيين ( ص ) ( خاتم پيامبران ص ) ( فارسى ) — صفحة 591
مساهمون: حسين صابري
ص٥٩١