اين سال ، مشركانى كه قرارداد مشخّص و محدودى با رسول خدا ( ص ) نداشتند چهار ماه مهلت داده شدند تا بتوانند در اين فرصت خود را به مأمن خويش برسانند .
با تأمّل و تفحّصى كه در آيات قرآن به عمل آورديم به اين نتيجه رسيديم كه اين چهار ماه همان ماههاى حرام است ، زيرا در آيهاى كه پس از اعلام مهلت چهار ماهه به مشركان آمده فرموده است : « وقتى ماههاى حرام پايان يافت مشركان را در هر جا بيابيد بكشيد ، دستگير كنيد و عرصه را برايشان تنگ سازيد و در هر جا در كمين آنان بنشينيد » « 27 » . بنابراين مراد از چهار ماه كه در آيهء « پس چهار ماه در زمين گردش و سير كنيد » « 28 » به صورت نكره آمده ، همان چهار ماهى است كه در آيهء پس از آن به صورت معرفه آمده است ، چه اين از اصول پذيرفته شده در علم نحو مىباشد كه هر گاه نكرهاى به وسيلهء آمدن يك معرفه اعاده و تكرار شود مراد از نكره همان معرفهاى خواهد بود كه بعدا آمده است .
ما اين عقيده را ترجيح مىدهيم و البتّه خداوند خود به مقصود اصلى و مراد خويش آگاهتر است .
ب : در تاريخ آمده است كه رسول خدا ( ص ) در آغاز قصد آن داشت پس از غزوهء تبوك و در همين سال نهم خود روانهء حج شود ، امّا از آنجا كه هنوز مشركان در حج حضور مىيافتند و بدعتهايى را كه بر آيين ابراهيمى افزوده بودند مورد عمل قرار مىدادند ، اين كار را به سال بعد موكول فرمود .
ابن كثير در اين باره در ذيل آيهء نخست سورهء برائت به نقل از مجاهد مىگويد آن اعلام برائتى از جانب رسول خدا ( ص ) از خزاعه و مدلج و ديگر كسانى بود كه داراى پيمانى با آن حضرت بودند . او در ادامه مىگويد :
« رسول خدا ( ص ) از غزوهء تبوك بازگشت و قصد حج كرد . امّا پس از آن
هامش
( 27 ) - توبه / 5 .
( 28 ) - همان / 2 .