بنابراين به مفادّ اين حديث على ( ع ) برادر رسول خدا ( ص ) ست آن سان كه در جريان مؤاخات در ابتداى ورود به مدينه نيز برادر آن حضرت شده بود و ما در جاى خود به بحث در اين باره پرداختيم و ضمن ذكر صحت خبر ، اظهارات ابن قيّم را در اين باره پاسخ داديم . امّا اين برادر بودن ، در شرايطى كه ابو بكر نيز صدّيق آن حضرت بوده - دليل آن نمىشود كه على به خلافت سزاوارتر باشد . علاوه بر اين خلافت نيازمند شورى است زيرا كه مىفرمايد : « كار آنان به مشورت در ميان خود است » « 24 » . بنابراين در شرايطى كه رسول خدا ( ص ) اخوّت على ، دوستى با ابو بكر و تقدير از عمر را يادآور شده ، تا زمانى كه خلافت نيازمند شورى است ، در هيچ كدام از اينها الزام و دليلى بر خلافت وجود ندارد « 25 » .
هامش
باشد ميان محمّد ( ص ) و على ( ع ) نيز جارى است ، البتّه به استثناى آنچه قراين و يا ادلّهء قطعى حاكى از نفى آنهاست . ب : ادامهء اين حديث و استثنايى كه رسول خدا ( ص ) از اين منزلت ذكر فرموده خود دليلى بر اين حقيقت است كه حديث منزلت تنها به مفهوم برادرى نيست ، بلكه به مفهوم چيزى اعم از آن و شامل آن و نيز خلافت است ، چه اين استثنا نشان مىدهد كه رسول خدا ( ص ) خود به اين توجّه داشتهاند كه از آنجا كه اين حديث شمول دارد ممكن است كسى با استناد به آن بگويد يكى از نسبتهاى ممكن و متصوّر ميان موسى و هارون اين است كه هارون خليفهء پيامبرى بود كه پس از او نيز رسولانى آمدهاند . پس على نيز خليفهء رسولى است كه ممكن است پس از او رسولانى بيايند . به دليل همين فراگير بودن و شمول داشتن مفهوم منزلت و حتّى پذيرش چنين احتمالى در اين مفهوم است كه رسول خدا ( ص ) نبوّت پس از خود را از حديث منزلت مستثنا كرد . ج : اگر تنها مفادّ حديث منزلت اثبات برادرى ميان آن حضرت و رسول خدا ( ص ) بود ، اوّلا اين چيزى است كه در جريان مؤاخات تحقّق پذيرفته بود و ثانيا براى چنين مفهومى كه بسادگى و با روشنى بيشتر با عبارت « انت اخى » قابل بيان بود نيازى به اين نبود كه به عبارت طولانى و - از جنبه اى - محتمل الوجوه « انت منّى بمنزلة هارون من موسى » توسّل شود تا پس از آن ناگزير ذكر چنين استثنايى نيز لازم آيد كه « الّا انّه لا نبى بعدى » . - م .
( 24 ) - شورى / 38 .
( 25 ) - البتّه قطعا اگر نگوييم بسيارى از مسائل - آن سان كه خود مؤلّف پيش از اين تمايل خود