يك پديده دائمى است » و نيز دربارهء امكان اجتماع مسلمان در كنار كافر فرمود : « آن دو [ مسلمان و كافر ] بر يك سفره ننشينند » .
بنابراين هجرتى كه از سوى رسول خدا ( ص ) منع شده تنها هجرت از مكّهء مكرّمه است . امّا هجرت به صورت مطلق و به طور كلّى نهى نشده است . ابن كثير در [ البداية و النهاية ، ج 4 ، ص 320 ] در اين باره چنين مىگويد :
« بنابراين پس از فتح مكّه جايى براى هجرت نماند مگر آن كه حالتى پيش آيد كه به سبب همجوارى با كافران حربى و عدم قدرت شخص بر اظهار دين خود در ميان آنان هجرت را اقتضا كند ، چه در اين حالت هجرت به « دار الاسلام » واجب است و اين چيزى است كه علما در آن باره هيچ اختلافى ندارند . البتّه اين هجرت هرگز به سان هجرت قبل از فتح نيست آنچنان كه جهاد و انفاق در راه خدا نيز با آن كه تا روز قيامت مشروع و بلكه مطلوب است ، امّا هرگز به جهاد و انفاق قبل از فتح مكّه نمىرسد ، آن سان كه قرآن كريم مىفرمايد : « برابر نيست از ميان شما آن كسى كه قبل از فتح انفاق و جهاد كرد با آن كه پس از آن دست به چنين كارى زد و همين پيشگامان و الا مقامتر از آن كسانى هستند كه پس از آن انفاق كردند و جنگيدند ، هر چند همه را خداوند وعدهء نيكى داده است » « 26 » .
بىترديد اين تفاوت ميان جهاد و هجرت قبل از فتح با جهاد و هجرت و انفاق بعد از آن بدين سبب است كه جهاد قبل از فتح براى ايجاد و برپايى قدرتى براى مسلمانان بود و جهاد پس از آن براى باقى ماندن اسلام و قدرت آن و اين در حالى است كه نگه داشتن از ايجاد مشكلتر است و به همين دليل آن جهاد از جهاد پس از فتح برتر بوده و البتّه خداوند خود به جايگاه فضل و برترى آگاهتر است .
مالكيّت اراضى مكّه
655 - در اينجا اين پرسش مطرح مىشود كه آيا تملّك اراضى مكّه جايز و ممكن است يا نه . در اين مورد گذشتگان دو مذهب را در پيش گرفتهاند :
هامش
( 26 ) - حديد / 10 .