بنابراين به اين نتيجه مىرسيم كه جزيه قبل از فتح مكّه تشريع شده و نه پس از آن ، هر چند ابن قيّم جوزى بر اين عقيده است كه جزيه پس از فتح مكّه مقرّر گرديد . او مىگويد :
« امّا سنّت رسول خدا ( ص ) در اخذ جزيه ، او از كافران جزيه نگرفت مگر پس از نزول سوره توبه در سال هشتم هجرت . پس از نزول آيهء جزيه ، پيامبر ( ص ) از مجوس و از اهل كتاب جزيه گرفت ، آن سان كه آيهء سورهء توبه بدان تصريح دارد » « 46 »
نگارنده به اثبات تشريع آن قبل از سال هشتم و به روايت ابو الفداء كه مىگويد رسول خدا ( ص ) با يهوديان تيماء قرارداد جزيه بست تمايل دارد و نه به نفى آن تا سال هشتم ، هر چند آنچه نيز ابن قيّم در اين باره مىگويد بىوجه نيست .
حقيقت آن است كه يهوديان خيبر با رسول اكرم ( ص ) عقد جزيه نبستند ، مگر آنچه در تيماء تحقّق پذيرفت . همچنين اين حقيقت مسلّم است كه رسول خدا ( ص ) حق داشت ساكنان خيبر را از آنجا بيرون براند ، ولى هنگامى كه آنان بر ماندن در آنجا و كشت و زرع روى اراضى خيبر اصرار ورزيدند رسول خدا ( ص ) كه مىخواست بهترين بهره بردارى از اين اراضى صورت گيرد با آنان قرارداد مزارعه و مساقات بست ، بر اين مبنى كه حق اخراج آنان را در هر زمانى داشته باشد ، آن سان كه با يهوديان فدك نيز چنين قراردادى منعقد ساخت .
سندى جعلى
581 - گفتيم سخن ابن قيّم در اين باره بىوجه نيست . اكنون يادآور مىشويم كه وجه سخن ابن قيّم و علّتى كه او را به نفى كلى مسأله جزيت قبل از سال هشتم
هامش
( 46 ) مقصود وى همان آيهء 29 سورهء توبه است كه مىگويد : « . . . بجنگيد تا زمانى كه به دست خود و در حالى كه سرافكندهاند جزيه بدهند » .