مسائل روشن مستند به علّتى نبوده كه به واسطه آن معذور داشته شوند ، بلكه همه ابزار و زمينههاى آگاهى در اختيار آنان قرار داشته ، امّا آنان علم و آگاهى خود را تنها براى كسب خشنودى مردم در مقابل از دست دادن خشنودى خداوند رها كردهاند .
تشريع جزيه
579 - نخستين بار كه قانون جزيه به اجرا درآمد در جريان غزوه خيبر و در فتح تيماء بود كه پس از فتح خيبر صورت گرفت . در حديث صحيح آمده است كه رسول خدا ( ص ) پس از مصالحه با تيماء بر ساكنان آن جزيه سرانه و بر اراضى آنان خراج كه همان جزيه زمين است وضع كرد .
جزيه به تصريح قرآن كريم مقرر شده است ، آنجا كه مىفرمايد : « با كسانى كه نه به خدا و نه به روز واپسين ايمان مىآورند و نه آنچه را خدا و رسول او حرام كرده حرام مىدانند و نه به دين حق گردن مىنهند بجنگيد تا زمانى كه به دست خود و در حالى كه سرافكندهاند جزيه بدهند » « 45 » .
به موجب اين آيه بايد جزيه دهندگان تسليم حكم اسلام باشند و تمرّد نكنند و بلكه در جامعهء مسلمين ادغام شوند و از همان حقوق و تكاليفى كه براى مسلمانان هست برخوردار باشند .
جنگ عليه خيبر ، وادى القرى و تيماء جنگ عليه اهل كتاب بود كه براى پايان آن بايد آنان تسليم شده يا با مسلمانان مصالحه كنند به دست خود و با تسليم در مقابل حكم اسلام جزيه بپردازند . ظاهرا نخستين جزيهاى كه در اسلام برقرار شد بر مردم تيماء بود .
اكنون قبل از پرداختن به جريان وضع جزيه در اين غزوه اين نكته را يادآور مىشويم كه بر خلاف آنچه برخى از ظاهر عبارت پايانى آيه استفاده كردهاند هدف از وضع جزيه خوار كردن اهل كتاب نبوده و بلكه هدف از آن دو امر ديگر است :
هامش
( 45 ) - توبه / 29 .