توليدات مرغوب و نامرغوب خود را بدون نياز به معاملهء آن با يك كالاى واسطه مورد مبادله قرار دهند و در نتيجه اين توليدات تنها در ميان آنان باقى بمانند و دست بدست شود و ديگران از آن محروم بمانند ، در صورتى كه اگر مبادلهء دو مقدار مرغوب و نامرغوب از يك نوع كالا با تفاوت وزن ممنوع شود اين امر باعث آن خواهد شد تا مالك كالاى مرغوب جنس خود را به كسى يا به كالايى ديگر بفروشد و مالك كالاى نامرغوب نيز همين كار را انجام دهد تا كالاى مورد نظر خود را با پول آن خريدارى كند و بدين ترتيب كالايى كه مىتوانست تنها ميان دو توليد كننده مبادله شود به شخص سوّمى برسد و آن كه از اين كالا محروم بود به آن دسترسى پيدا كند . از نظر شافعى در صورت اتحاد جنس دو كالاى مورد مبادله مدّت دار بودن و تفاوت وزن يكى با ديگرى حرام است و مدّت قرار دادن براى چنين معاملهاى « رباى نساء » و تفاوت وزن و زيادى يكى بر ديگرى « رباى فضل » ناميده مىشود .
در مقابل اين دو نظريّه گروهى از خبرگان مالكى بر اين عقيدهاند كه علّت تحريم « خوراكى بودن و قابل احتكار و ذخيره بودن » است بدان معنى كه كالاهايى مشمول حكم ممنوعيّت تفاوت وزن دو مقدار هم جنس و منع مدّتدار بودن مبادلهء آن قرار مىگيرد كه اوّلا خوراكى بوده و ثانيا همانند گندم ، جو ، خرما ، نمك و خشكبار قابل ذخيره و نگهدارى باشد . چه ، وجود اين دو خاصيّت در كالا موجب احتكار آن كه يكى از عوامل بحران زا و يا تشديد كننده بحرانهاى اقتصادى است مىشود .
578 - قبل از به پايان بردن بحث از رباى در داد و ستد ذكر چند نكته را مناسب مىدانيم :
الف : ممكن است اين سؤال به ذهن خطور كند كه چرا ربا در جريان غزوهء خيبر تحريم شد و نه در جايى ديگر پاسخ اين است كه : اوّلا : در جريان غزوهء خيبر زمينههاى تازهاى براى روابط مالى ميان مسلمانان و ديگران به وجود آمد كه تا آن زمان در مدينه چنان زمينههايى وجود نداشت و به همين دليل است كه در جريان اين
خاتم النبيين ( ص ) ( خاتم پيامبران ص ) ( فارسى ) — صفحة 161
مساهمون: حسين صابري
ص١٦١