هيزم پارهها : مىشود به باء عربى باشد ، يعنى بار هيزم . و مىشود به « پا » ى فارسى باشد . يعنى چوبهاى كنده . چه هيزم بر نرم و درشت - همه - اطلاق شود . كمال اسماعيل گويد :
دارم اسبى كش استخوان در پوست
هست چون در جوال هيزم تاغ
( ( 628 ) ) تا كه مردارى در آيد در ميان * نفخ صور حرص كوبد بر سگان
ن 851 20 - ك 289 16 مردار : اشارت است به حديث : « اَلدُّنْيا جيفَةٌ وَطالِبُها كِلابٌ » ( 1 ) .
( ( 638 ) ) چون ببيند نان و سيب و خربزه * در مصاف آيد مزه و خوف بزه
ن 852 8 - ك 289 21
بزه : فارسى ، خطا و گناه . يعنى در مصاف و جنگ افتند لذّت اكل و خوف سوء عاقبت خطا .
( ( 639 ) ) گر بود صبار ديدن سود اوست * آن تهيج طبع سستش را نكوست
ن 852 9 - ك 289 21
صبّار : صيغهء مبالغه از صبر .
تهيّج : شورش و انقلاب .
( ( 640 ) ) ور نباشد صبر پس ناديده به * تير دور اولى ز مرد بىزره
ن 852 10 - ك 289 22
تير : به سكون راء . يعنى تير دور باد . پس وجوب مراد است از اولويت . يا مراد اين است كه تير اندازى به جانب خصم را مباشر نشدن ، از مرد بىزره اولى است .
( ( 646 ) ) آن به آيد كه شوم زشت و كريه * تا بوم ايمن درين كهسار و تيه
ن 852 17 - ك 289 27
كريه : به معنى مكروه و زشت .
بر كنم پرهاى خود را يك به يك
تا نيندازد بدامم هر كلك
ن ندارد - ك 289 27
كلك : چو فلك ، شوم و نامبارك . و مصغر كل نيز به جهت تحقير مىشود . و مىشود مصغّر گُل ( به ضم گاف فارسى ) باشد كه گاه كنايه از فريب باشد ، چون گل زدن و گل خوردن . چنان كه گول ( با گاف فارسى و واو ) هم به اين معنى آمده .
( ( 650 ) ) چون نباشد حفظ و تقوى زينهار * دور كن آلت بينداز اختيار
ن 853 1 - ك 289 31
هامش
( 1 ) شرح بحر العلوم ، ج 6 ، ص 195 . .