تخطي إلى المحتوى الرئيسي

شرح مثنوى — صفحة 49

مساهمون:

ص٤٩

خصى : آن كه بيضهء او را آب كرده‌اند . رهبان : آن كه از آبادى دور شده گوشهء غارى يا غير آن را اختيار كند . و در بعضى از امم سابقه ممدوح بوده و چون خدمت حضرت ختمى مآب آمدند و عرض كردند كه انبيا تبتّل از خلق و توسّل به حق را دوست داشتند ، چرا در شرع خود مذموم كردى ؟ فرمود : « أبدَلنا بالرُّهبانِيَّةِ اَلجِهادَ وَالتَّكبيرَ عَلى كُلِّ شَرَفٍ » ( 1 ) يعنى الحج . و قال بعض ورثته « اَلحَجُّ رُهبانِيَّةُ هذِه الُامَّةِ » ( 2 ) .

( ( 579 ) ) انفقوا گفتست پس كسبى بكن * ز انكه نبود خرج بىدخل كهن

ن 849 7 - ك 288 18 كسبى : يا از براى تنكير و ابهام است . و لهذا مدح در هر كسبى در شريعت مطهره آمده و « اَلكاسِبُ حَبيبُ الله » ( 3 ) مأثور است . اگر چه مذمّت نيز آمده مثل : « كَلبُ اليَهُودِ خَيرٌ مِن أهلِ السُّوقِ » ( 60 ) . يعنى هر گاه با تذكَّرِ مشفوع به تفكر نباشد .

( ( 583 ) ) چون كه رنج صبر نبود مر ترا * شرط نبود پس فرو نايد جزا
ن 849 12 - ك 288 21 فرو نايد جزا : ايهام التناسب است به شرط و جزاى نحوى .
( ( 585 ) ) حبّذا آن شرط و شادا آن جزا * آن جزاى دل نواز جان فزا
ن 849 13 - ك 288 23 شادا : الف آخر از براى تأكيد يا ندا به جهت تعجب است ، چون خوشا و بسا . يا الف دعاست چون مبارك بادا .
( ( 586 ) ) عاشقان را شادمانىّ و غم اوست * دستمزد و اجرت خدمت هم اوست

ن 849 15 - ك 288 23 هم اوست : ايهام دارد به چند معنى : يكى به معنى نيز . و يكى به معنى همت . و يكى به معنى قريب به غم . و اين ابيات اشارت است به آن چه در دعاست كه يا نَعيمى وَجَنَّتى ( 61 ) و به آن چه در حديث قدسى است كه مَن عَشَقَنى عَشَقتُه وَمَن عَشَقتُه قَتَلتُه وَمَن قَتَلتُه فَعَلىَّ دِيَتُه وَمَن عَلَىَّ دِيَتُه فَأَنَا دِيَتُه . » ( 4 )

هامش
( 1 ) قريب به اين مضمون : سفينة البحار ، ج 1 ، ص 540 و نهايهء ابن اثير ج 2 ، ص 113 . .
( 2 ) منبع يافت نشد . .
( 3 ) منبع يافت نشد . .
( 60 ) حديث فوق يافت نشد ولى قريب به اين مضمون در محجة البيضاء ج 3 ، ص 198 بعنوان حديث نقل شده است .
( 61 ) مناجات المريدين ، هشتمين مناجات از مناجاتهاى معروف به خمسة عشر رك : مفاتيح الجنان .
( 4 ) المنهج القوى ، ج 4 ، ص 398 . .
شرح مثنوى — صفحة 49 | مصطفى بروجردى / ملا هادي السبزواري