شرح مثنوى — صفحة 45

ن 848 15 - ك 288 10 زين حد : يعنى از تعيّن و ضيق بگريز . و بدان كه حقيقت روح آدمى وجود حقيقى است . چنان كه بعضى از متألهين حكما ، مثل شيخ شهاب الدين سهروردى - قدس سرّه - و جناب صدر الدين شيرازى - قدس سرّه - صاحب اسفار ، بر آنند كه نفس ناطقه ، وجود است بدون ماهيّت . و شيخ فرموده كه هر ماهيّت كه براى نفس ناطقه تصور مىكنم - مثل جوهر مفارق ، و جوهر مدبر و مبدا صاحب خدم و حشم مجرده و غير مجرده و غير اينها - اشارت به اينها مىكنم به « هو » و اشارت به خود مىكنم به « أنا » . پس مدلول انا غير مدلول هوست . و نيز مؤلَّف گويد كه ماهيّت ، محدود به حدى است جامع و مانع . و اين منع حكايت مىكند از ضيق و محدوديتِ صاحب ماهيّت ، و نفس آدمى حدّ وقوف ندارد ، به هر مرتبه مىرسد مىگذرد و مىشكند . اين است كه حق تعالى فرموده * ( « وَخُلِقَ اَلإِنْسانُ ضَعِيفاً » 4 : 28 ( 1 ) ، و او را ظلوم خوانده . به خلاف موجودات ديگر كه هر يك ابا و امتناع دارند از تجاوز ، و در پسِ سدّ