جانهاى مرده اندر گور تن
. . .
هر كه مرده گشت : به موت اختيارى ، زندهء جاويد شود . چنان كه افلاطون گويد « مُت بِالإِرادَةِ تُحيى بِالطَّبيعَةِ . »
( ( 550 ) ) چون ز زنده مرده بيرون مىكند * نفس زنده سوى مرگى مىتند
ن 847 19 - ك 287 39 چون ز زنده : مضمون * ( « يُخْرِجُ اَلْمَيِّتَ مِنَ اَلْحَيِّ » 30 : 19 ( 1 ) است . بيرون مىكند مردهء اختيارى و فانى فى الله را از زندهء طبيعى و امكانى . و نيز بيرون مىكند مردهء جهل و معصيت را از زندهء دين فطرى كه « كُلُّ مَولُود » يُولَدُ عَلَى الفِطرَةِ « ( 2 ) . و نيز در هر دو موضع گفته مىشود بيرون مىآرد از كافر و فاجر ، مؤمن و صالح ، و بالعكس .
( ( 552 ) ) دى شوى بينى تو اخراج بهار * ليل گردى بينى ايلاج نهار
ن 847 21 - ك 288 1
ايلاج نهار : داخل ساختن روز . در كلام ، ترصيع است .
( ( 553 ) ) بر مكن آن پر كه نپذيرد رفو * روى مخراش از عزا اى خوب رو
ن 847 22 - ك 288 1 عزا : به عين مهمله ، مصيبت . و اصلش تسليهء مصيبت رسيده است . و مراد از خراشيدن ، تأثر روح است . قال الله تعالى * ( « لِكَيْلا تَأْسَوْا عَلى ما فاتَكُمْ . » 57 : 23 ( 3 ) الآية .
( ( 557 ) ) روى نفس مطمئنّه از جسد * زخم ناخنهاى فكرت مىكشد
ن 848 7 - ك 288 6
از جسد : از مقارنهء تن .
( ( 558 ) ) فكرت بد ناخن پر زهر دان * مىخراشد در تعمّق روى جان
ن 848 8 - ك 288 6 فكرت بد : و اما فكرت خوب كه در صفات خدا و آلاء خدا باشد ، پس « تَفَكُّرُ ساعَةٍ خَيرٌ مِن عِبادَةِ سَبعينَ سَنَةً » ( 4 ) .
هامش
( 1 ) قرآن كريم ، سورهء آل عمران ، آيهء 27 . .
( 2 ) توحيد صدوق ، باب 53 ، ص 331 ، حديث 9 . .
( 3 ) قرآن كريم ، سورهء حديد ، آيهء 23 . .
( 4 ) عوالى اللآلي ، ج 2 ، ص 58 . .