شرح مثنوى — صفحة 135

و كتاب رسته‌اند . حق - خود - نعيم و مراد و معشوق آنان است . و بدان كه حفظ اوضاع شرعيه واجب است . و چنان كه اين نامهاى صوريّه حق است - و به اين اوضاع گرفته شود - بايد دانست كه نامهء حقيقى كتاب نفس است ، كه هر چه به مشاعر احساس مىكند از محسوسات و اعمال ، اثرى از آن در نفس حاصل شود و نقش و نگارش شود . لقوله تعالى * ( « كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ اَلإِيمانَ » 58 : 22 ( 1 ) . و حال به واسطه ماديّت و كثرت شواغل نتواند قرائت كتاب نفس را بكند . و در يوم * ( « فَكَشَفْنا عَنْكَ غِطاءَكَ » 50 : 22 ( 2 ) ، چون نظرش بر صفحهء ذاتش افتد ، گويد : * ( « ما لِهذَا اَلْكِتابِ لا يُغادِرُ صَغِيرَةً وَلا كَبِيرَةً إِلَّا أَحْصاها وَوَجَدُوا ما عَمِلُوا حاضِراً » 18 : 49 ( 3 ) . پس نفس ابرار كتابى است مشحون از حقّ و صواب و متمكَّن در عليين : * ( « إِنَّ كِتابَ اَلأَبْرارِ لَفِي عِلِّيِّينَ » 83 : 18 ( 4 ) . و نفس فجّار كتابى است مشحون از باطل و غلط و پر از كذب و در اسافل و محترق به نارِ طبيعت و نارِ جهل و بعد : * ( إِنَّ كِتابَ اَلفُجَّارِ لَفِي سِجِّينٍ 83 : 7 ( 5 ) و در حشر محترق به نار جسمانى نيز خواهد شد . و اما نفس كليهء الهيهء اخيار و مقربان به جز نقش صفات دوست ، چيزى ندارد در دفتر ، و درس و سبقشان حسن اوست . اين حقيقت كتاب است . ولى چون هر معنيى را صورتى و هر حقيقتى را رقيقتى است ، نامهء صورى مأخوذه از يمين يا يسار يا آينده از پشت سر نيز خواهد بود . كه معاد جسمانى نيز حق است با مقامات و موافقش . نمىبينى كه سنين قحط و مجاعه به بقرات عجاف ( 6 ) ، و سنين رخا و نعمت به بقرات سمان در عالم كون صورى مصور شود ؟ پس امروز ظالم مال يتيم مىخورد ، فرداى قيامت ، نار خواهد خورد : * ( « إِنَّ اَلَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوالَ اَلْيَتامى ظُلْماً إِنَّما يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ ناراً » 4 : 10 ( 7 )