* ( وَإِذَا اَلنُّفُوسُ زُوِّجَتْ . 81 : 7 ( 1 ) يعنى در قيامت قرين شوند به جنس خويش - از نوريان و ناريان . و ايضاً قرين شوند نفوس صالحين به حور العين و نفوس كافرين و فاجرين به شياطين . يا قرين شوند ارواح به اجساد . كه حىّ شوند و محشور . و تأويل مناسب اينجا آن است كه نفوس عقول شوند . چه كل نفوس حيوانيه در كار تحوّلاند به عقولى كه مكمّلات انواع طبيعيهاند . چه جاى نفس ناطقهء انسانيه .
( ( 3206 ) ) تا رسى اندر نفوس زوّجت * كاى شه مسحور اينك مخرجت
ن 784 21 - ك 267 22
مخرج :
( ( 3207 ) ) با وجود زال نايد انحلال * در شبيكه و در بر آن پر دلال
ن 784 22 - ك 267 23
انحلال : گشايش . و بيان اين است مصراع دوم . و در بعض نسخ « آن حلال » . پس متعلَّق به آن است ، قولش :
در شبيكه : يعنى دام .
و پر دلال : يا ذو دلال ، يعنى صاحب ناز و كرشمه .
( ( 3208 ) ) نه به گفت است آن سراج امتان * اين جهان و آن جهان را ضرّتان
ن 785 1 - ك 267 23 سراج : چراغ . ضرّه : به فتح ضاد معجمه ، وسنى و هَوُو . و چون هر يك از دو وسنى ضرر دارند به ديگرى ، در عربى ضرّه گفتند . و حديث است كه اَلدُّنْيا وَالآخِرَةِ ضَرَّتانِ . ( 2 ) اى ضدّ ان لا يجتمعان .
( ( 3210 ) ) سخت مىآيد فراق اين ممرّ * پس فراق آن مقرّ دان سختتر
ن 785 3 - ك 267 24
ممرّ : چون دنيا منقطع و زايل است ، آن را ممرّ و آخرت را كه به خلاف اين است مقر فرموده .
( ( 3214 ) ) چون كه بىاين شرب كم دارى سكون * چون ز ابرارى جدا وز يشربون
ن 785 7 - ك 267 26
چون ز ابرارى : اشارت است به كريمهء * ( إِنَّ اَلأَبْرارَ يَشْرَبُونَ مِنْ كَأْسٍ كانَ مِزاجُها كافُوراً . 76 : 5 ( 3 )
هامش
( 1 ) قرآن كريم سورهء تكوير آيهء 7 . .
( 2 ) عوالى اللآلي ، ج 1 ، ص 277 . .
( 3 ) قرآن كريم سورهء انسان آيهء 5 . .