شرح مثنوى — صفحة 347

ن 729 20 - ك 249 18 كه نك يزدان منم : بدان - ايّدك الله تعالى - كه لطيفهء روحيه ، چنان كه در حال بقاء قبل الفنا به سبب غفلت از گوهر ذات خود ، كه خليفة الله و مشية الله و جام جم ، و مظهر اعظم مىباشد ، و موجودى است مجرد از مواد و اوضاع و جهات و كميّات ، و نه داخل بدن است و نه خارج ، و حلول ندارد در هيچ يك از اعضاى رئيسه و مرئوسه ، خود را همين بدن مىداند ، و لفظ أنا و مرادفات او را كه مىگويد ، اشارت و عبارت مىگيرد از همين بدن ، كه مانند مدرهء منبوذه است درين خاكدان . و چون ديدان داخل است حَجَرى ازين ربع مكشوف ، از اين كرهء خاك ، كه مقدارى ندارد در جنب افلاك - چه جاى عالم معنى - هيهات هيهات كاهى است همه جهان و بىجاده تويى * ( نَسُوا الله فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ . 59 : 19 ( 1 ) و عمده در اينكه انا مىگويد و خود را اين مدرهء محدوده پندارد ، علاقهء عشقيه به جسد و شدتِ توجه به آن است . پس همچنين هر گاه بىمبالات شود به اين تن خاكى و خالى شود از خود و پر شود از توجه به حق و علاقهء عشقيهء او به حق مستحكم شود و به مقام تمكَّن و استقامت رسد ، از ماسوى - چه جسد خود و چه غير جسد - فراموش مىكند و انا و مرادفات او را بر معشوق حقيقى متوجه اليه و مستغرق فيه خود اطلاق كند .