( ( 1116 ) ) خلق ديوانند و شهوت سلسله * مىكشدشان سوى دكَّان و غله
ن 681 7 - ك 234 5
خلق ديوانند و شهوت سلسله : خلاصه آن است كه كارها به شوق و خوف نظم مىگيرد . بلكه به همان شوق تنها ، چه خوف هم از شوق و عشق هر موجود است به خود . كه هر موجود خود را مىخواهد و آن چه را مىخواهد از براى خود مىخواهد . پس شوق مانند ملكى است - به اعتبار جهت نورانيه اش - كه همهء جهانها را زير اجنحه آورده است و در همه جا تصرف دارد ، و سيمرغى است كه شنيدى كه :
اين همه نقش و نگار از فرّ اوست
سارى است عشق در اعيان على الدّوام
كالبدر فى الدجيّة و الشمس فى الغمام
و إذا تمّ العشق فهو الله
( ( 1118 ) ) مىكشد شان سوى نيك و سوى بد * گفت حق فى جيدِها حَبْلُ الْمَسَد
ن 681 10 - ك 234 7 فى جيدها حبل المسد : اقتباس است از آيهء شريفه . ( 1 ) الجيد : العنق . و المسد : الحبل من الليف .
( ( 1120 ) ) قَدْ جَعَلْنَا الْحَبْلَ فى اَعْناقِهِم * وَاتَّخَذْنَا الْحَبْلَ مِنْ اَخْلاقِهِم
ن 681 11 - ك 234 7 قد جعلنا الحبل فى اعناقهم : اشارت است به كريمهء * ( إِنَّا جَعَلْنا فِي أَعْناقِهِمْ أَغْلالًا . 36 : 8 ( 2 ) و اتخذنا : اشارت است به حديث إنَّما هِيَ أَعْمالُكُمْ تُرَدُّ اِلَيْكُمْ . ( 3 ) و به قاعدهء تجسم اعمال .
( ( 1121 ) ) لَيْسَ مِنْ مُسْتَقْذَرٍ مُسْتَنقه * قَطُّ اِلَّا طائِرُه فى عُنُقِه
ن 681 12 - ك 234 8
ليس من مستقذر : پليد مستنكر .
مستنقه : چون مستفقه .
قط الا طايره فى عنقه : يعنى نيست پليدى ، و نه سعيدى ، هرگز ، مگر آن كه طايرش - كه نامهء عملش باشد - در گردنش است . اشارت است به كريمهء * ( وَكُلَّ إِنسانٍ أَلْزَمْناه طائِرَه فِي عُنُقِه وَنُخْرِجُ لَه يَوْمَ اَلْقِيمَةِ كِتاباً يَلْقاه مَنْشُوراً . 17 : 13 ( 4 )
هامش
( 1 ) قرآن كريم سورهء مسد آيهء 5 . .
( 2 ) قرآن كريم سورهء يس آيهء 8 . .
( 3 ) علم اليقين ج 2 ص 884 . .
( 4 ) قرآن كريم سورهء اسرى آيهء 13 . .