ن 670 16 - ك 230 29 چند صنعت رفت از انكار : و در بعض نسخ « اين انكار » . تا آب و گل انكار زاد از هل اتى : اشارت است به آيات شريفهء * ( هَلْ أَتى عَلَى اَلإِنْسانِ حِينٌ مِنَ اَلدَّهْرِ لَمْ يَكُنْ شَيْئاً مَذْكُوراً إِنَّا خَلَقْنَا اَلإِنْسانَ مِنْ نُطْفَةٍ أَمْشاجٍ نَبْتَلِيه فَجَعَلْناه سَمِيعاً بَصِيراً إِنَّا هَدَيْناه اَلسَّبِيلَ إِمَّا شاكِراً وَإِمَّا كَفُوراً . 76 : 1 - 3 ( 1 ) و مراد آن است كه از آن دم كه از آب و گل انكار زاد ، در سر گذشت آدمى چند قسم از انكار واقع شد . اول ، انكار مقام لاشيئيّت انسان - كه مقام هيولانى است . دوم مقام جسميّت . سيّم مقام عنصريّت . چهارم مقام خلط . پنجم مقام نطفه . ششم مقام حيوانيت ، كه به سميعيّت و بصيريّت تعبير شده . و همهء اين انكارها تكوينى و جبلَّى است . و هفتم انكار اختيارى تشريعى ، كه به كفوريّت تعبير شده . و ثانياً مولوى مىفرمايد :
ن 670 17 - ك 230 30 آب و گل مىگفت خود انكار نيست : يعنى بلسان وجود و اسماء الحسنى و اضمحلال در نور وجوب كه * ( وَعَنَتِ اَلْوُجُوه لِلْحَيِّ اَلْقَيُّومِ . 20 : 111 ( 2 ) بانگ مىزد بىخبر : يعنى بىخبر از فهم لسان وجود و وجه الله السارى . كه اخبار نيست : يعنى اخبار به اقرار . بدان كه شيخ ازدى ، در جواهر الاسرار ، اين دو بيت مولوى را اشارت به خلقت آدم - عليه السلام - گرفته و به انكار ملايكه كه * ( أَ تَجْعَلُ فِيها مَنْ يُفْسِدُ فِيها ، 2 : 30 ( 3 ) و انكار ابليس كه * ( أَبى وَاِسْتَكْبَرَ وَكانَ مِنَ اَلْكافِرِينَ ، 2 : 34 ( 4 ) تفسير كرده و مصراع اوّل بيت ثانى را به استعداد آدم و جامعيّت او ، و مصراع ثانى را به ابليس - كه بىخبر از كمال آدم بود و صورتش را مىديد ، نه معنيش را - شرح كرده . و اين به ظاهر نه مناسب مقام است - كه انكارات نشآت اطوار انسانى است كه مولوى نظير انكار بلقيس اسلام سليمان را قرار داده - و نه لفظ واضح الدلالة بر اين