شرح مثنوى — صفحة 259

در روز حشر اشارت فرمود به محو ستارگان در شعاع آفتابِ عالمتاب . و به فناى انوار اسفهبديهء مظاهر قهر در تحت اشراق نور واحد قهّار اشارت فرمود به محو سوز و دردهاى ضعيفه در سوز و درد گزند عظيم . و بعد هم اشارت به اين دو طايفه رفته به قولش « روح محجوب از بقا » . و به سوى بىخودىِ حاصل از ذكر و فناى قبل از مدت طبيعى به موت اختيارى به مضمون حديث مُوتُوا قَبْلَ أنْ تَمُوتُوا ( 1 ) و حاسِبُوا أنْفُسَكُمْ قَبْلَ أَنْ تُحاسَبُوا ( 2 ) اشارت فرموده به قولش : « آن چنان كه عور اندر آب جست . » [ 59 ] و خداوند - جلّ شأنه - اشارت فرموده به سوى انقلاب نفوس - چه ارضيه و چه سماويه - به عالم عقول - كه آنها روابط حوادثند - به قديم تعالى ، بقوله تعالى : * ( وَيَوْمَ يُنْفَخُ فِي اَلصُّورِ فَفَزِعَ مَنْ فِي اَلسَّمواتِ وَمَنْ فِي اَلأَرْضِ إِلَّا مَنْ شاءَ الله وَكُلٌّ أَتَوْه داخِرِينَ 27 : 87 . ( 3 ) و اين تبدل كلى را نفخهء فزع نامند . و بسوى فناى عقول فى نور الله - بَهَرَ بُرْهانه - اشارت فرمود به كريمهء * ( وَنُفِخَ فِي اَلصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فِي اَلسَّمواتِ وَمَنْ فِي اَلأَرْضِ إِلَّا مَنْ شاءَ الله 39 : 68 . ( 4 ) و اين طمس و محق را نفخهء صعق نامند . و بسوى موت اختيارى قبل از موت طبيعى - كه مولوى تمثيل فرمود به عور كه به آب رود و از زخم زنبوران خلاص شود ، و در حقيقت نفى خواطر و يا طرد يأجوج و مأجوج خيالات پراكنده كند - اشارت فرمود به قولش إلَّا مَنْ شاءَ الله در دو موضع : يكى در آيهء فزع و ديگرى در آيهء صعق . زيرا كه آنان مواقف خود را طى كردند در حال حيات مجازى و از فزع و صعق ايمنند . * ( أُولئِكَ لَهُمُ اَلأَمْنُ وَهُمْ مُهْتَدُونَ 6 : 82 . ( 5 )