- كه شايد بزرگترين غنايم تا اين زمان بود - مورد عمل قرار گرفت .
در مورد نماز ، در جريان غزوهء خندق هنگامى كه خانههاى پيامبر و مسلمانان مورد هجوم واقع شد ، نماز عصر تا پس از غروب به تأخير افتاد و بدين ترتيب اين نماز با تأخير و همراه با نماز مغرب به جاى آورده شد . به همين دليل برخى بدان قائل شدهاند كه براى عذر جنگ مىتوان دو نماز را با هم خواند . بسيارى از فقها نيز جمع ميان دو نماز را در مورد هر عذرى - خواه جنگ باشد و خواه چيزى ديگر - جايز دانستهاند . گفتنى است در فرضى تأخير نماز و جمع آن با نماز بعد [ همانند قضيّهء پيشگفته ] نمازى كه با تأخير برگزار شده ادا خواهد بود و نه قضا .
در غزوهء بنى قريظه نيز جمع ميان دو نماز عصر و مغرب صورت گرفت بدين ترتيب كه رسول خدا ( ص ) مردم را به حركت به سوى بنى قريظه دعوت كرد و فرمود : « همانا كه نماز عصر را به جاى نياوريد مگر در [ محلّهء ] بنى قريظه » . پس برخى از مردم گفتند از اين كه نماز بخوانيم نهى شدهايم تا به منطقهء بنى قريظه بياييم و به همين دليل در تأخير انداختن نماز تا آن هنگام بر ما گناهى نخواهد بود . بدين ترتيب نماز را تا وقت شامگاهان به تأخير انداختند و در آن هنگام آن را همراه با نماز مغرب به جاى آوردند . برخى ديگر از مردم نيز نمازى را كه در اين وقت به جاى آوردند نماز قضا محسوب كردند . رسول خدا ( ص ) نيز هيچ يك از اين دو گروه را مورد سرزنش قرار نداد .
اين مسأله حكايت از آن دارد كه [ از نظر اهل سنّت ] تأخير نماز و جمع آن با نماز بعدى صحيح است همچنين بر اين دلالت دارد كه گناهى بر اشتباه و خطا مترتّب نمىشود ، آن سان كه فرمود : « از امّت من حكم خطا و فراموشى و آنچه بدان وادار و اكراه شدهاند برداشته شده است » . اين فرمودهء رسول خدا ( ص ) پاسخ خداوند است به اين دعاى مؤمنان كه « پروردگارا اگر فراموش كرديم يا اشتباه كرديم ما را مؤاخذه مفرماى پروردگارا بارهاى سنگين - آن گونه كه بر دوش پيشينيان ما نهادهاى - بر عهدهء ما مگذار . پروردگارا ما را بدانچه در توانمان نيست وامدار . از ما در
خاتم النبيين ( ص ) ( خاتم پيامبران ص ) ( فارسى ) — صفحة 674
مساهمون: حسين صابري
ص٦٧٤