به حيات خود ادامه دهند .
بىترديد چنين چيزى امكان نداشت ، چرا كه عفو و گذشت با كسانى مىتوان در پيش گرفت كه اميد خير بدانان برود و اين در حالى است كه آنان احترام هيچ پيمانى نگه نداشته بودند و به فرمودهء قرآن « چگونه مىتوان عهد و پيمانى با آنان نگاه داشت در حالى كه اگر آنان بر شما چيره شوند حرمت هيچ عهد و پيمانى را دربارهء شما نگه نمىدارند » « 24 » .
ب : اين كه آنان را از خانه و كاشانه خود بيرون براند ، آن سان كه بنى نضير را بيرون رانده بود . اين راه حل نيز راه حلى عادلانه نبود چرا كه نوعى مساوات در برخورد با آنان و برخورد با بنى نضير به وجود مىآمد و اين در حالى بود كه گناه بنى نضير كمتر از آنان بود و اين دو طايفه با يكديگر برابر نبودند ، چرا كه بنى نضير تنها نقض پيمان كرده ، ولى عليه خانهء پيامبر ( ص ) و خانههاى مؤمنان دست به تهاجمى نزده بودند . امّا بنى قريظه بر خلاف آنها در شرايطى كه مدينه از دو سو مورد محاصره قرار گرفته و هدف تهاجم دشمن بود و گردانهاى رزمى آنان و نيز گروههاى رزمى مشركان مسلمانان را در محاصره قرار داده بودند يكى از عوامل گرفتارى و مصيبت بار براى مسلمانان و بلكه در حالى كه خندق ميان مشركان و مسلمانان فاصله انداخته بود مصيبت بارترين عامل عليه مسلمانان بودند .
ح : اين كه با عاقلانه نبودن دو راه حل پيش گفته و غير عادلانه بودن راه حل دوّم با آنان به جنگ بپردازد ، جنگى كه اين فرياد حقيقت را بر سر آنان فرود مىآورد كه « واى بر خائنان حيلهگر » و جنگى كه نتيجهء آن قبل از وقوع قابل پيش بينى و روشن بود ، چه در صورت وقوع اين نبرد آن يهوديان تا آخرين نفر نابود مىشدند و بدين ترتيب دلهاى مؤمنانى كه روزى به سبب ترس از پيوستن همين يهوديان به مشركان جانهايشان به گلو رسيده بود تسلّى مىيافت .
در اين ميان يهوديان بنى قريظه خواستار آن بودند تا همانند يهوديان بنى نضير
هامش
( 24 ) - توبه / 8 .