آمد ، زيرا در اين زمان ، ديگر پردهها كنار رفته بود .
ج : آيات و نشانههايى حسّى كه در طى آن غزوه خود را نشان داده بود امكان داشت كه مادّه پرستان حس گرا را تحت تأثير قرار دهد به ويژه آن كه اگر چنين نشانههايى در شرايطى كه ترس همه را در ميان گرفته باشد ظهور كند ، چه در چنين شرايطى وقتى رخدادى بدون هيچ سبب و علّتى آشنا براى آنان به وقوع بپيوندد مىتواند آنان را به انديشه وادار سازد و لباس بت پرستى را از تن انديشههاى آنان بركند و در چنين شرايطى است كه اندك اندك نور بر دلهاى آنان مىتابد و هر چه تابش اين نور بيشتر شود ، بيشتر به حق روى مىآورند و خواهان آن مىشوند « و خداوند هر كه را بخواهد به راه راست هدايت مىكند » « 22 » .
د : در جريان اين غزوه نيّات يهوديان آشكار شد و در معرض مشاهدهء عينى قرار گرفت و بدين ترتيب آنچه را آنان پنهان مىداشتند به صورت يك شئ شناخته شده براى همگان در آمد ؛ چه همين سختى و گرفتارى تهاجم احزاب كه مسلمانان را در ميان گرفته بود نقشههاى يهوديان عليه مسلمانان را برملا كرد و پرده از روى چهرهها كنار رفت و ديگر نتوانست نفاق آن را بپوشاند و بدين ترتيب يهوديان رو در روى مسلمانان قرار گرفتند .
ه : ماجراى احزاب نشان داد كه وحدت و اجتماع اهل باطل يك تفرقه بيش نيست ، چرا كه آنان براى اين هجوم گرد هم آمدند ، امّا خيلى زود به سبب تمايل غطفان به صلح و بازگشت و نيز به سبب سوء ظن متقابل ميان يهوديان و سپاههاى مهاجم ، مشركان در اهداف و انگيزهها و در شيوهء كار با يكديگر اختلاف يافتند .
غزوهء بنى قريظه
480 - اين غزوه يكى از نتايج و پيامدهاى شكست فاحش قريش و ديگر قبايل عرب و ناكامى آنان در عبور از خندق و تهاجم مدينه است .
هامش
( 22 ) - بقره / 213 .