در آن درّه قرار ده و آنگاه در آن هيزمها ، آتش زن » .
رسول اكرم ( ص ) به اين آراء كه از رأى ملايمتر شروع مىشد و پس از آن آراء شديدتر و سرانجام بسيار خشن و شديد مطرح شده بود گوش فرا داد و پس از آن آنان را ترك گفت تا همه دربارهء عواقبى كه بر هر يك از اين اقوال مترتّب خواهد شد بينديشند . آنگاه دوباره به حضور اصحاب آمد و فرمود : « خداوند دلهاى برخى را چنان نرم مىكند كه از شير هم نرمتر مىشود و دلهاى برخى را چنان سنگين و سخت مىكند كه از سنگ هم سختتر مىشود ! » .
به هر حال در اين نظرسنجى آراى گوناگونى ابراز شد رأيى آميخته به نرمى و رأيى ترسآور براى دشمن و نيز رأيى بسيار سختگيرانهتر از آن . امّا رسول خدا ( ص ) اين شيوه را برگزيد كه بر اساس اصل « اسير در مقابل فديه » عمل كند ، زيرا با عمل به اين شيوه هم نرمشى كه برخى خواستار آن بودند در پيش گرفته مىشد و هم اين شيوه براى مسلمانان كه در آن زمان چندان هم غنى نبودند منافعى را در پى داشت . البتّه رسول اكرم در كنار عمل به اين اصل اين اجازه را نيز براى خود باقى گذاشت كه كسانى را بكشد يا بدون گرفتن هيچ فديهاى آزاد كند ، هر چند در مرحلهء عمل بيشتر اسيران با پرداخت فديه آزاد شدند .
گفتنى است كه پيامبر براى تعيين مقدار فديهء هر اسير بر اساس مقدار ثروت و دارايى او و براى آزادى اسير بدون پرداخت فديه بر اساس اين كه چه مقدار احتمال و گمان اسلام آوردن او وجود دارد و يا از روى تقيّه از مكّه بيرون آمده است و يا آن كه آزادى وى بدون هيچ فديهاى منافع و درآمدهايى را در آينده نصيب مسلمانان خواهد كرد عمل مىفرمود .
همچنين يك نكتهء قابل ملاحظه آن است كه هر چند رسول خدا ( ص ) از كشتن بنى هاشم نهى فرموده بود ، امّا هيچ يك از آنان را بدون پرداخت فديه آزاد نكرد ، در حالى كه مىدانست آنان با اكراه به جبهه آورده شده و به قصد جنگ نيامدهاند .
خاتم النبيين ( ص ) ( خاتم پيامبران ص ) ( فارسى ) — صفحة 407
مساهمون: حسين صابري
ص٤٠٧