كسانى كه پيش از شما بودند نوشته شده بود . شايد تقواى خدا پيشه كنيد » « 8 » روزه « واجب » شده و حتّى براى مؤكّد بودن اين وجوب با كلمه « بر شما نوشته شد » از آن تعبير شده تا اين حقيقت بيان شود كه وجوب روزه يك شريعت ازلى و دائمى است كه بر مؤمنان نوشته شده است آن سان كه بر ديگران و پيروان اديان گذشته نوشته شده بود . همچنين در قسمت اخير آيه سخن الهى حاكى از آن است كه روزه راهى براى رسيدن به تقواى خداوند است و اين در حالى است كه تقوا هميشه و در هر حال مطلوب است [ و بايد آنچه راه رسيدن بدان است هميشه لازم باشد نه آن كه ميان آن و چيزى ديگر تخيير برقرار شود ] .
دو : خداوند بر آن كسى كه به عذر سفر يا مرض روزه نمىگيرد واجب ساخته است كه در بقيّهء ايّام سال به همان اندازه روزه بگيرند . اين مسأله حكايت از آن دارد كه تعداد روزهاى روزه گرفتن مشخّص و زمان آن نيز معيّن است و حتّى در صورت وجود عذر به صورت كلّى ترك نمىشود و فوت نمىگردد ، بلكه واجب است قضاى آن داده شود . اين در حالى است كه اگر تخييرى ميان روزه گرفتن و روزه نگرفتن در كار بود در همين جا كه مناسبترين جاست ذكر مىشد و قضا در روزهاى ديگر سال واجب اعلام نمىگرديد و حدّاقل مسافر يا مريض مقيم در حضر مىتوانست به استناد همين تخيير روزه نگيرد و قضاى آن را نيز ندهد .
سه : آيه
« كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ »
، « روزه بر شما نوشته شد » با آيهء
« شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ »
، « ماه رمضان همان است كه قرآن در آن نازل شده » وحدت سياق دارد و معقول نيست كه دو آيه كه هر دو بخشهايى از يك متن را تشكيل مىدهند يكى ناسخ و ديگرى منسوخ باشد [ و به موجب يكى تخيير ثابت شود و به موجب ديگرى اين حكم لغو گردد ] . بلكه معنى مناسب و سازگار با اين وحدت سياق آن است كه آيهء دوم بيانى براى عبارت « ايّاما معدودات » ، « چند روزى مشخّص و محدود » در آيهء اوّل باشد و نه ناسخ آن .
هامش
( 8 ) - همان / 183 .