چهار : مقصود از « يطيقونه » ، « كسانى كه توان آن را ندارند » كسانى است كه با روزه گرفتن در نهايت سختى قرار مىگيرند و توان آنان به پايان مىرسد و در آينده نيز امكان اعاده و قضاى روزه را ندارند . تنها چنين كسانى هستند كه به جاى روزه گرفتن فديه خواهند داد [ و بنابراين اجازهء ترك روزه به همگان داده نشده است ] .
روايت شده كه اين آيه منطبق بر پيرمردان و پيرزنانى است كه اگر روزه بگيرند تمام توان آنها گرفته مىشود . اين روايت از ابن عباس نقل شده و شامل زمينگير و مريضى كه اميد بهبود براى او نيست نيز مىشود .
پنج : آيهء « پس هر كس داوطلبانه روزه بگيرد همين براى او بهتر است و اگر روزه بگيريد برايتان بهتر است » « 9 » نيز بر تخيير ميان روزه گرفتن و روزه نگرفتن دلالت نمىكند ، زيرا بروشنى مشخّص است كه مقصود از اين آيه روزهء مستحبّى است و نه روزهء واجب .
ب : وى مىگويد پس از وجوب روزه از سوّمين مرحله در دورهاى ، خوردن و آشاميدن و همبستر شدن با زنان پس از هنگام خواب جايز نبود و در دورهء بعد اين امر مجاز اعلام شد .
ما در مقابل اين سخن اظهار مىداريم كه در هيچ نص قرآنى و يا در هيچ حديث نبويى چنين نيامده است كه بمجرّد خوابيدن اباحهء اكل و شرب و همبسترى با زنان از ميان مىرود ، بلكه آنچه براى ما ثابت شده تنها اين است كه مسلمانان يا حدّاقل برخى از آنها - به طور مسلّم - چنين كارى مىكردند و از خوردن و آشاميدن پس از خوابيدن خوددارى مىورزيدند . حال آيا اين شيوهء مسلمانان ناشى از برداشت آنان از آيه بوده و يا بر اساس دستورى صريح در اين مورد بوده است ؟ ما اگر به جستجوى نصّ صريحى در اين باره بپردازيم در قرآن كريم و در فرمودههاى رسول اكرم ( ص ) چنين چيزى نمىيابيم و بنا بر اين از نظر ما گزيدهتر همان است كه اين شيوهء عمل مسلمانان از برداشتى كه آنان از آيهء قرآن داشتهاند ناشى مىشده
هامش
( 9 ) - همان / 184 .