ادامه دهيد » . هنگامى كه سپاهيان در آستانهء مكّه قرار گرفته بودند نيز به آنان فرمود :
« به خداوند سوگند هيچ طرح و توافقى از من نخواهند خواست كه در آن حرمتها و ارزشهاى الهى بزرگ داشته شود مگر آن كه با آن موافقت خواهم كرد » .
زمانى نيز كه فرستادگان قريش به حضور آن مقام رسيدند بدانان فرمود : « ما نه براى جنگ ، بلكه به قصد عمره آمدهايم . اينك قريش را نيز جنگ خسته كرده و بدان گرفتار ساخته و اكنون اگر بخواهند [ وارد صلح شويم ] درخواست آنان رد نخواهد شد و مشكلات ميان خود و آنان را حل خواهم كرد » .
بنابراين مشاهده مىكنيم رسول خدا ( ص ) در حالى كه به سپاه خود و به يارى خداوند كه فوق هر چيز است دلگرم و در موضع قدرت بود بدانان پيشنهاد ترك مخاصمه و صلح داد و آنان نيز آتشبس را آن هم با شروطى كه اغلب دلخواه آنان بود پذيرفتند ؛ شروطى از اين قرار كه
يك : وى به مكّه برگردد و در اين سال حجّ به جاى نياورد . جنگ به مدّت ده سال ترك شود و در طىّ اين مدّت مردم در امنيّت به سر برند و آسيبى به همديگر روا ندارند و [ پيامبر ( ص ) ] به همراه اصحاب خود در سال بعد به حجّ بيايد .
دو : هركس از افراد قريش كه به مقصد شام از مدينه عبور كند از امنيّت جانى و مالى برخوردار خواهد بود .
سه : هر مسلمانى كه بدون اجازه ولّى خود از مكّه به مدينه و به حضور محمّد ( ص ) برود وى او را به مكّه و به ميان قريش بر مىگرداند .
چهار : هر كه از كسانى كه اكنون با محمّد همراهند از دين خود برگردند و به مكّه روند قريش او را به سوى محمّد باز نخواهند گرداند .
همانگونه كه ملاحظه مىشود اينها همه شروطى است كه به تمايل قريش نوشته شده است و تنها در اين ميان يك شرط وجود دارد كه مصالح دعوت اسلامى را تأمين مىكند و در رأس همهء ديگر اهداف مىباشد . آن تنها شرط عبارت است از اين كه هر يك از اصحاب محمّد ( ص ) كه به قصد حجّ يا عمره و يا در پى كسب
خاتم النبيين ( ص ) ( خاتم پيامبران ص ) ( فارسى ) — صفحة 315
مساهمون: حسين صابري
ص٣١٥