درآمد ، حلال و حرام مقرّر گشت و اسلام ميان مردم [ مدينه ] جاى گرفت . . .
از زمانى كه رسول خدا ( ص ) به مدينه وارد شده بود ، مردم در هنگام نماز بدون هيچگونه اعلام و يا دعوتى گرد آن حضرت جمع مىشدند و در اينجا بود كه رسول اكرم ( ص ) بر آن شد شيپورى بهسان شيپور يهوديان به كار گيرد و مردم براى نماز بدان وسيله فرا خوانده شوند . اما آن حضرت اين شيوه را نپسنديد و از آن برگشت و فرمود تا از ناقوس استفاده شود . ناقوسى نيز آماده شد تا براى اعلام وقت نماز براى مسلمانان مورد استفاده قرار گيرد « 31 » .
البتّه در مورد روايت ابن اسحاق بايد به دو نكته توجّه داشت :
الف : آنجا كه ابن اسحاق مىگويد « نماز برپا شد ، روزه و زكات تشريع گرديد ، حدود به اجرا درآمد و حلال و حرام مقرّر گشت » [ مقصود آن نيست كه همه در يك زمان بوده ، بلكه ] اين رخدادها در زمانهاى مختلفى و حتى يكى از آنها يعنى نماز قبل از هجرت صورت پذيرفته است ، زيرا نماز در سفر ملكوتى معراج واجب شد . البته شايد آنچه در مدينهء منوّره نسبت به گذشته تازگى داشته برپايى نماز به صورت جماعت بوده است كه در شرايط استقرار امنيّت و ثبات امكانپذير مىگردد ، آنگونه كه عبارت ابن اسحاق نيز به اين حقيقت اشاره دارد .
ب : در اظهارات ابن اسحاق چنين آمده كه استفاده از شيپور يهوديان و يا ناقوس مسيحيان از خاطر مبارك رسول خدا ( ص ) گذشت .
اين در حالى است كه ابن ماجه از سالم بن عبد الله از پدرش نقل كرده كه رسول خدا ( ص ) دربارهء آنچه مىتواند به وسيلهء آن براى نماز به آنان خبر دهد مشورت كرد و مسلمانان از شيپور نام بردند و پيامبر ( ص ) به خاطر شباهت اين به كار يهوديان و احتمال شماتت آنها آن را نپذيرفت . سپس ناقوسى را پيشنهاد كردند ، اما رسول اكرم ( ص ) به خاطر مسيحيان آن را نپسنديد .
اين خبر از دو جهت با خبر ابن اسحاق تعارض دارد :
يك : اين كه بنا بر روايت ابن اسحاق رسول اكرم ( ص ) در انديشهء استفاده از
هامش
( 31 ) - البداية و النهاية ، ج 3 ، ص 231 و 232 .