توانايى بالاى عقلى
122 - تواناييهاى عقلى آن اندازه كه در محمّد بن عبد اللّه ( ص ) بالا و فراوان بود در هيچكس ديگر فراهم نيامده است ، آنسان كه اگر حتّى وحى بر او نازل نمىشد و مورد خطاب آسمانى قرار نمىگرفت ، خردمندى و انديشهء آن بزرگ بتنهايى براى آنكه دولتى را برپا كند و جامعهاى فاضل و پاك و آراسته به وجود آورد ، بسنده مىكرد . امّا خداوند نعمت خود را بر او به كمال رساند و آنگاه او را پيامبرى از پيامبران خود قرار داد . بدينترتيب ، مايههايى درونى كه از طريق درك فطرى تحقق پيدا مىكرد و اين درك با رشد خلقت انسانى كامل مىشد در كنار رسالت الهى كه هدايتگر و رهنماست در آن حضرت جمع شده بود . اين ويژگيهاى خاصّ تكوينى مقدّمهء رسالت الهى محسوب مىشد و هيچ يك از اين دو نيز بىنياز كنندهء از ديگرى نبود ؛ چه ، نه رسالت در موطنى جز عقلى كامل و انديشهاى پر درك و شخصيّتى بزرگوار كه خداوند او را براى جايگاه رسالت خود و بر دوش كشيدن امانت خويش برگزيده بود ، جاى مىگيرد و نه لياقت و توانمندى عقل و انديشه ، در بالاترين درجات خود ، بىنياز كنندهء از رسالت است ، زيرا عقل بتنهايى قادر به تدبير حال و آينده تا روز قيامت نيست . بلكه تنها به تدبير و سامان دادن آنچه در پيرامون آن است و آن را فراگرفته مىپردازد و اگر از هدايت وحى برخوردار نشود جز به آنچه پيش پاى آن است نمىانديشد و پردهها و حجابها را به سوى ماوراى آنچه اكنون در دست دارد نمىدرد . بنابراين ناگزير مىبايست علم الهى آن را از آگاهى نسبت به آينده برخوردار سازد ، زيرا تنها خداوند به پيدا و پنهان آگاه است و توانمندى عقل ، هر اندازه كه باشد ، نمىتواند جز زمان خاصّى را كه در آن قرار دارد اصلاح كند ؛ چه ، « هرچيز را در نزد پروردگار مقدار و اندازهاى است » « 1 » .
هامش
( 1 ) - رعد / 8 .