واردات آشنا گردد . اين انديشه در زمانى بود كه او در سنّ دوازده سالگى به سر مىبرد ولى با اين همه از چنان هوش و انديشمندى بالايى برخوردار بود كه چون از اين سفر برگشت ، عقل او مالامال از تجربه شده بود و به بركت همين تجارب بود كه مىتوانست با آگاهى كامل از كار و پيشهء خود و آشنا با بازار و كالاهاى سودآور و يا ضرر آفرين ، تجارت را در پيش بگيرد .
به سبب همين كمال عقلى اين جوان تاجر در محافل قريش حضور مىيافت ، در دار النّدوه شركت مىكرد و بدقّت در آنچه گفته مىشد مىپرداخت تا اگر حق باشد ، آن را بپذيرد و به كار بندد و اگر باطل باشد ، آن را نپذيرد و بدان پشت كند و بالاخره در حلف الفضول عضويّت مىيابد و به بركت همين عقل كامل و انديشمندى چنين مىبيند كه تعهّد ديگرى او را به اندازه و به جاى اين پيمان خشنود و شادمان نمىسازد و هيچ نصرت و پشتيبانى را براى حق قوىتر از اين نمىبيند تا آنجا كه به فرمودهء خود اگر در دوران اسلام و پس از فراگير شدن دعوت حق نيز بدان فرا خوانده شود ، به پاس احترام آن پيمان و ارج نهادن به آن بدان پاسخ مثبت مىدهد .
بدينسان مشاهده مىكنيم او چگونه از درك و انديشه برخوردار شده بود و خود نيز در راه بارورتر كردن آن تلاش كرد و اين مهم را از طريق كسب تجارب و ارتباط با جامعه محقّق ساخت ، رابطهاى بدان منظور كه خير و شرّ جامعه را بشناسد و چنانچه فضل الهى نيز با او همراه شود در راه درمان دردهاى آن گام بردارد .
اينك براى ما كه از توانمندى عقلى او كه نه فقط ظاهر امور را درك مىكرد بلكه به حقايق هستى راه مىيافت سخن مىگوييم لازم است تا به پرهيزى كه او از عادات بىدليل اعراب داشت نيز توجّه كنيم . او از عادات جاهلى كه بىهيچ دليل و برهانى و بىآنكه مبتنى بر پايهء آگاهيهايى ناشى از حقايق ثابت و استوار باشد چيزى را تحريم مىكرد و چيزى ديگر را حلال مىشمرد ، نفرت داشت و از آن
خاتم النبيين ( ص ) ( خاتم پيامبران ص ) ( فارسى ) — صفحة 318
مساهمون: حسين صابري
ص٣١٨