مىگرفت .
ه : علاوه بر همهء اينها ، قريش كه در مكّه مىزيست ، داراى ارتباطاتى بازرگانى با روم و ايران بود و پيوسته كاروانهاى بازرگانى در اين سرزمين آمد و شد مىكردند . اين كاروانها به يمن مىرفتند و كالاهاى خريدارى شده از روم را به آنجا مىبردند و از آنجا نيز به منطقهء جنوبى آنكه حوزهء نفوذ دولت ايران بود وارد مىشدند و كالاهاى خريدارى شده از شام را در اين منطقه با كالاهاى ايرانى مبادله مىكردند . اين كالاها نيز به شام مىرفت تا از آنجا به مناطق ماوراى آنكه حوزهء دولت روم بود انتقال يابد .
سبب برخوردارى مكّه از اين امتياز اقتصادى نيز آن بود كه اين شهر در مركز سرزمين عربى و بين يمن در جنوب و شام در شمال قرار مىگرفت . در آن زمان مبادلات تجارى از راه زمين و از طريق بيابانهاى جزيرة العرب انجام مىشد و كاروانهاى تجارى ناگزير بودند در مسير خود از اين شهر عبور كنند علاوه بر اين ، گرايش مردم مكّه و قريشيان به تجارت را نيز نبايد از نظر دور داشت ؛ چرا كه به دليل نبودن يك كشاورزى سودآور در مكّه ، اين مردم تجارت را پيشه و ممرّ در آمد خود قرار داده بودند .
اعراب از موسم حج به عنوان راهى براى انجام مبادلات تجارى در بازارهايى كه در ايام حج برگزار مىشد استفاده مىكردند . عكاظ از جمله اين بازارهاست كه بزرگترين آنها بود .
به دليل تمايل اعراب به سخن و سخنورى ، شاعران نيز از اين بازارها به عنوان مكانى مناسب براى عرضه و نشر اشعار خود بهره مىجستند . بنابراين ، اين بازارها هم داراى دستاوردهاى مادى بود و هم دستاوردهاى ادبى .
خداوند به روحيه و تمايلات تجارى قريش چنين اشاره مىفرمايد :
« باز داشتن شرّ سپاه فيل براى پيوند بيشتر قريش بود و پيوند آنان در سفرهاى زمستانى و تابستانى . پس بايد پروردگار اين خانه را پرستش كنند ، آنكه ايشان را پس
خاتم النبيين ( ص ) ( خاتم پيامبران ص ) ( فارسى ) — صفحة 101
مساهمون: حسين صابري
ص١٠١