وضعيت مكه و چگونگى پيدايش موقعيّت ويژهء آن
39 - هر چند به سبب عوامل مختلف دينى ، فرهنگى ، قومى و تجارى مكّه ، اين شهر مطمح نظر و آرزوهاى اعراب قرار گرفت ، اما لازم است زمان پيدايش تقدّس اين شهر و چگونگى رسيدن آن به چنين جايگاهى در ميان اعراب مورد بررسى و شناخت قرار گيرد . با توجّه به پيوستگى وضعيّت اين شهر با گذشتهء دور و نزديك خود ، براى ما كه به پژوهش در تاريخ زندگى پيامبرى پرداختهايم كه در مكّه مبعوث شد ، اين امر ضرورت بيشترى مىيابد .
مكه در مركز سرزمين عرب قرار داشته است . ياقوت حموى در كتاب معجم البلدان به وضعيّت اين شهر پرداخته و چنين يادآور مىشود ، جايى كه مكّه در آن بنا شد ، قطعهاى از زمين بود كه كوههاى عارى از هرگونه پوشش از هر طرف آن را در ميان گرفته بود . از ميان كوههايى كه اين نقطه را در ميان مىگرفت ، سه گذرگاه به سمت خارج از آن وجود داشت : يكى از اينها ، مكّه را به راه يمن پيوند مىداد ، ديگرى آن را به راه جدّه كه در ساحل دريا قرار دارد و داراى اسكلهاى بندرى است وصل مىكرد و سوّمين گذرگاه اين شهر را به راه شام كه از يثرب مىگذشت ارتباط مىداد . از اينجاست كه روشن مىشود مكّه از ديرباز هر چند جايى دور دست بود اما با ديگر نقاط ارتباطى خوب داشت .
محلّى كه بعدها مكّه در آن بنا گذاشته شد در مركز سرزمين عرب قرار گرفته بود و پيش از احداث شهر ، محلّ برخورد قافلهها و منزلگاه و استراحتگاه آنها در راه سفر بود ، جايى كه اين كاروانها در ميان كوههاى آن پناه مىگرفت و به استراحت مىپرداخت . در اين نقطه در درّههاى اطراف نيز چشمههايى وجود داشت و در كنار يا در نزديكى اين چشمهها مكانهاى مختلفى بود كه بازرگانان به همراه كاروان خود بدان پناه مىبردند .
هنگامى كه ابراهيم كنيز خود هاجر و فرزندش اسماعيل را به اين سرزمين