فصل [ 5 ] : سوگند
مفسّران دربارهء آيهء وَ كانُوا يُصِرُّونَ عَلَى الْحِنْثِ الْعَظِيمِ « 1 » . گفتهاند : مقصود سوگند دروغ است . نقل مىشود كه ابو حنيفه مىگفت : اگر به حكمران گرفتار آمدى سوگندى كه خوردهاى پاره كن و سپس آن را با استغفار پينه بزن ؛ چراكه خداوند مىفرمايد : لا يُؤاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمانِكُمْ وَ لكِنْ يُؤاخِذُكُمْ بِما كَسَبَتْ قُلُوبُكُمْ . « 2 » گفتهاند : مقصود از « لغو » در اين آيه آن است كه انسان بر چيزى سوگند بخورد ، ولى واقعيت آن نباشد . « 3 » شاعر گفته است :
در محضر قاضى اسماعيل بن اسحاق « 5 » مردى مدعى مالى بر داوود بن على اصفهانى شد . او انكار كرد و سوگند خورد . قاضى به داوود گفت : اى ابو اسحاق ، تو با اين جايگاه علمى و در اين مجلس چنين مىگويى ؟ گفت : آرى ، سوگند راست ستايش خداوند است ، و من نيز كارى كردهام كه خدا و پيامبرش صلّى اللّه عليه و إله بدان فرمان دادهاند . پرسيد : كدام فرمان ؟ گفت ، مگرنه آن است كه خداوند مىفرمايد : وَ يَسْتَنْبِئُونَكَ أَ حَقٌّ هُوَ قُلْ إِي وَ رَبِّي إِنَّهُ لَحَقٌّ « 6 » . اسماعيل گفت : گمان نمىكنم كسى در سخن بر تو چيرگى يابد .
فصل [ 6 ] : حكمرانان
گفته است : حجاج مىگفت : به خداوند سوگند ، فرمانبرى از من بر شما واجبتر است تا فرمانبرى از خداوند ؛ زيرا خدا مىفرمايد : فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ « 7 » و در اين آيه در طاعت