خود شرط و ترديد مىآورد ، در حالى كه مىفرمايد :
أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ
« 1 » و در اين آيه در طاعت هيچ شرط و ترديد نمىنهد .
در يتيمه « 2 » ابن مقفع آمده است : حكايت زيانهاى اندك حكمران در كنار سودهاى بسيارش حكايت باران را مىماند كه خداوند زمين را بدان زندگى مىبخشد ، در حالى كه ممكن است مسافران از آن آزار بينند ، چونان كه خداوند فرموده است :
إِنْ كانَ بِكُمْ أَذىً مِنْ مَطَرٍ
« 3 » ، يا ممكن است به سبب آن بنايى فروريزد ، خيزابه به راه افتد و مردم و دامهايشان تلف شوند ، يا دريا از آن به موج آيد و گرفتارى مسافرانش سخت شود يا ممكن است صاعقه درگيرد . امّا هيچچيز مردم را از اين بازنمىدارد كه چون به آثار رحمت خداوند در زمين ، يعنى همانكه با آن زمين را زنده گردانده است و نيز به گياهى كه بر زمين فرش شده است مىنگرند ، نعمتهاى پروردگار خود را به ديدهء ستايش و سپاس بنگرند و در عين حال از گرفتارىهايى نيز ياد كنند كه همه را در بر نگرفته و تنها به برخى كسان رسيده است . اين سود و زيان همچنين بادهايى را ماند كه خداوند مىفرستد « تا مژدهرسان رحمت او » « 4 » باشد ، و ابرها را براند و خداوند آنها را بستر آميزش درختان و مايهء گشايش دل بندگان سازد تا در آن هوايى تازه گيرند و از اينسو بدان سو روند ، و باز با اين بادها آبها جريان يابد ، آتش براى مردمان شعله فروزد و كشتىها پيش رود . اين در حالى است كه ممكن است بسيارى از مردم در خشكى و دريا از همين بادها زيان ببينند و اين زيان به جان و مالشان رسد . امّا اين همه باد را از آن منزلت كه دارد و خداوند آن را بدان بخشيده و نيز از آن وضعيت كه خداوند آن را در آن مسخّر گردانيده است كه كار بندگان را به سامان آورد و نعمتهاى او را بر آنان كامل كند فرونمىآورد . اين حكايت هم زمستان و تابستان را ماند كه خداوند سرما و گرماى آنها را مايهء بارورى كشت و زرع و نسل انسان و به بار نشستن خرما و گندم قرار داده است ؛ سرما آنها را در بر هم مىآورد و ميانشان لقاح مىسازد و گرما آنها را به عمل مىآورد ، و در اين ميان سودهايى ديگر نيز برجاى مىگذارد . اين در حالى است كه ممكن است جابهجا شدن
هامش
( 1 ) . نساء / 59 : خدا را اطاعت كنيد و پيامبر و اولياى امر خود را نيز اطاعت كنيد .
( 2 ) . در الدرة اليتيمة ابن مقفع و ديگر آثار او اين متن را نيافتيم - ت .
( 3 ) . نساء / 102 : اگر از باران در زحمتيد .
( 4 ) . اقتباس از آيهء 57 سورهء اعراف :بُشْراً بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ- م .