عَلَيْها
« 1 » و مىفرمايد :
وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى
« 2 » .
اسكافى دربارهء رعيت گفته است : گويا آنان از زنجير اسارت رستهاند و از تيغهء شمشير رهايى يافتهاند و از خوارى بردگى به سربلندى آزادگى و از آستانهء دوزخ « 3 » به بهشت آسايش « 4 » درآمدهاند .
ابن عباد دربارهء عفو دشمنى كه امان خواسته بود چنين آورده است : پيشدستانه وحشت او را فرونشاندى و او را وعده دادى كه به توبه ، خطايش را به او خواهى بخشيد ، هر چند توبهء او توبهاى باشد كه به ريسمان ناچارى و ناگزيرى به سويش كشانده شده است ، بى آنكه او را از اختيار و حرمت اين اختيار بهرهاى باشد ؛ چه ، اگر براى او اختيارى مقدر شده بود ، پيشتر بدين توبه مىشتافت . امّا اينك او را گويند :
آلْآنَ وَ قَدْ عَصَيْتَ قَبْلُ
« 5 » . امّا اكنون به دريوزگى از مهترمان پناه آوردهاى [ و مىگويى : ] بدين هدف بخشايش او را اميد دارم ، چون از اين بيم مىبرم كه در برابر او شورش و سركشى در پيش گيرم كه آنچه را مقتضاى مهلت دادن و رحم كردن است شكست دهد . اميد دارم كه او پاداش آخرت را بر دلآسايى اين سراى پيش مىدارد . براى او دربارهء انسانى زنده و نيممردهاى متحرك پاداش الهى مىطلبم ، بدان چشمداشت كه مرا به زنده داشتن اين انسان و پذيرش شفاعت دربارهء او گرامى بدارد كه « هر كس كسى را زنده سازد گويى كه همه انسانها را زنده گردانيده است » « 6 » . اينك در حالى بازگشتهام كه هركس شنيده و دريافته و نگريسته ، خود بدين حقيقت آگاهى يافته است . خداوند زمامدار هستى است و كار آن را كه در سختى است به گشايش مىآورد ، از آنكه خطايى از او سر زده است درمىگذرد ، آن را كه ناچار است پاسخ مىدهد و كيفر دادن را غنيمت نمىداند و مقرر داشتن پاداش را روا مىشمرد .
باز او راست : از جانب مهترمان او را نگاهى بزرگوارانه و محبتى مهرورزانه در بر گرفت كه توانست زندگى او را از چنگال اجل برهاند و زمين را پس از تنگ آمدن بر او گشاده سازد .
هامش
( 1 ) . انعام / 164 : هيچكس جز بر زيان خود گناهى انجام نمىدهد .
( 2 ) . انعام / 164 و اسراء / 15 : و هيچ بردارندهاى بار گناه ديگرى را برنمىدارد .
( 3 ) . اشاره به آيهء 94 سورهء واقعه :وَ تَصْلِيَةُ جَحِيمٍ- م .
( 4 ) . اشاره به آيهء 89 سورهء واقعه :وَ جَنَّةُ نَعِيمٍ- م .
( 5 ) . يونس / 91 : اكنون ؟ در حالى كه پيش از اين نافرمانى مىكردى ؟
( 6 ) . اقتباس از آيهء 32 سورهء مائده :وَ مَنْ أَحْياها فَكَأَنَّما أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعاً- م .