كردند و به پگاه بدفرجام هشداريافتگان « 1 » دل بستند و به بهرهاى كه پشتكردگان فرارى از آن برخوردار مىشوند خرسند گشتند .
هم او راست : آنان را عبرت و آويزهء گوش ديگران گردانيديم و به سان گياهان خشكيدهء ريزريزشده درآورديم « 2 » و آن پشت كردهء گريزان ظلمت شب را يافت ، هرچند روز او هم به حقيقت شب بود و پرچم او هلاكت و تيرهبختى « 3 » . پس به تيرگى كار خويش نزد او دستآويز آورد ، در حالى كه ظلمت و كفر در سينه داشت و از ترس و نگرانى مراقبى آماده گماشته به همراه داشت و از نوميدى آشفتگى سوقدهنده و گواهىكنندهاى . « 4 » در اين ميان ، تنها برادر نفرينشدهاش او را همراهى مىكرد و همو بود كه او را وسوسه كرد « و او چه بد دمسازى بود » « 5 » .
در هر كمينگاهى رواست كه او را بجويند و در هر مقصدى بطلبند و همين دم نيز گريختنى نبود ، اگرنه آنكه خدا را در مهلتى كه مىدهد رازى است و همهء آفريدگان از راه يافتن بدين راز درماندهاند و او از همينرو دشمن خويش را تا آن روز كه مردم به رستاخيز آورده شوند مهلت داده است .
او راست : امّا فلان كس ، بيابانها را بدون زاد و توشه و بىبهره از همراه و همسفر پشت سر نهاد و همو به خواست خداوند اسير دام هلاكت يا راندهء سختىهاى بيابان است و يا چنگال درندهاى و يا تعرض دزد و راهزنى او را به گام مرگ كشانده است :
وَ لا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّما نُمْلِي لَهُمْ خَيْرٌ لِأَنْفُسِهِمْ إِنَّما نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدادُوا إِثْماً وَ لَهُمْ عَذابٌ مُهِينٌ .
« 6 »
او راست : آن سرزمين از مخالفت آن كسان كه سخنشان تهمتزنى ، دينشان شركآورى و زندگيشان بر تباهى و انكارورزى است و سرنوشتشان نيز دوزخ آكنده از آتش و داراى جاودانگى است پاك و پيراسته گشت :
كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَفَرُوا بِآياتِ اللَّهِ فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ شَدِيدُ الْعِقابِ * ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّراً نِعْمَةً أَنْعَمَها عَلى قَوْمٍ
هامش
( 1 ) . اشاره به آيهء 177 سورهء صافات :فَساءَ صَباحُ الْمُنْذَرِينَ- ت .
( 2 ) . اشاره به آيهء 31 سورهء قمر :إِنَّا أَرْسَلْنا عَلَيْهِمْ صَيْحَةً واحِدَةً فَكانُوا كَهَشِيمِ الْمُحْتَظِرِ- ت .
( 3 ) . اشاره به آيههاى 12 تا 14 سورهء فرقان - م .
( 4 ) . اشاره به آيههاى 18 تا 21 سورهء ق كه در آنها عبارتهاىلَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌومَعَها سائِقٌ وَ شَهِيدٌآمده است - ت .
( 5 ) . اشاره به آيهء 38 سورهء زخرف :فَبِئْسَ الْقَرِينُ- ت .
( 6 ) . آل عمران / 178 : و البته نبايد كسانى كه كافر شدهاند تصور كنند اينكه به ايشان مهلت مىدهيم برايشان نيكو است . ما فقط به ايشان مهلت مىدهيم تا بر گناه بيفزايند .