فِتْنَةً لا تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَاصَّةً .
« 1 »
همو در نامهاى « 2 » ديگر خطاب به رعيتى كه از فرمان سر برتافته بودند چنين آورده است : مىدانيد اين شيطانى است كه از مدتى پيش شما را برانگيخته است و اكنون شما در ميانهء فتنهاى هستيد كه آذرخش آن رخ نموده و غرّش رعد آن به گوش رسيده و تفرقهاى را دامنگير مسلمانان ساخته است كه نه چيزى از آن زيانبارتر است و نه چيزى از پرهيز از آن و دست كشيدن از آن سودمندتر . خداوند - همو كه راستگفتارترين كسان و بزرگوارترين نعمتدهندگان است - مىفرمايد :
وَ اذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْداءً
فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ
إِخْواناً وَ كُنْتُمْ عَلى شَفا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ فَأَنْقَذَكُمْ مِنْها
« 3 » . هركس با آداب و سنن و سيرهء او مخالفت ورزد و از آيين و راه او كناره گيرد ، دنيا و آخرت خويش را به زيانكارى درآورده و امروز و فرداى خود را تباه كرده و جايگاه خويش را در آتش برگزيده و آنسان كه كافران سزاوار آتشند ، خود را سزاوار آن ساخته است « و خداوند هركس را بخواهد راه مىنمايد و هركس را بخواهد گمراه مىكند » . « 4 »
از همين نامه است : اگر حتى شما - خدايتان از اين حفظ كند - كافر بوديد ، امير مؤمنان بر خود لازم مىدانست در فراخوانى شما به حق از رهگذر سخن پسنديدهتر و راه روشنتر پيشدستى كند ، بدان اميد كه خداوند شما را به لطف خود به راه بازآورد و شما را به جامهء خردورزان درآورد ، بىآنكه خونى از شما ريخته و يا حرمتى از شما شكسته شود . با اين وصف ، اكنون كه شما مسلمانيد و ايمان آورده و البته در كنار آن خطا كردهايد و به اشتباه درافتاده ، به چنين بخشايشى سزامندتر و بدان شايستهتريد كه دربارهء شما بردبارى كند تا از مخالفت دست بداريد و با شما درنگ و مدارا روا دارد تا بازآييد و در دلهايتان بر شما حجت تمام شود و از اين رهگذر شما را به راه درست بازگرداند . امّا خداوند براى اين بردبارى حد و اندازهاى مشخص و تقديرى معلوم نهاده است و هرگاه امير مؤمنان در شما سودى چندان نبيند و او را همچنان به رنج و سختى درافكنده باشيد و ببيند كه همچنان بر نافرمانى پاى مىفشريد
هامش
( 1 ) . انفال / 25 : و از فتنهاى كه تنها به ستمكاران شما نمىرسد بترسيد .
( 2 ) . برگزيدهاى است از نامهاى از جانب طائع للّه عباسى . بنگريد به : المختار من رسائل الصابى ، ص 197 - ت .
( 3 ) . آل عمران / 103 : و نعمت خدا را بر خود ياد كنيد آنگاه كه دشمنان يكديگر بوديد . پس ميان دلهاى شما الفت انداخت تا به لطف او برادران هم شديد و بر كنار پرتگاه آتش بوديد كه شما را از آن رهانيد .
( 4 ) . اشاره به آيهء 8 سورهء فاطر :فَإِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ- ت .