حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ وَ أَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ . « 1 » بيگمان دامنههاى آن كوهستان به دامن حكومت بازگشت و حق برپا داشته شد و در آن سامان منادى عدالت بانگ برآورد و در همهء آن سرزمين دين بازگردانده شد و نشان بىدينان از آن زدوده گرديد ؛ وَ قِيلَ بُعْداً لِلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ « 2 » . او راست : پرچم مخالفت برافراشت و مخالفت آشكار ساخت و جمعى گردآورد و بانگ برداشت ، امّا گردآمدگان او همه تارومار شدند ، در حالى كه خبرشان پيشاپيش مىآمد و آنان در پى بودند ، كَأَنَّما يُساقُونَ إِلَى الْمَوْتِ وَ هُمْ يَنْظُرُونَ . « 3 » او راست : آنان مركب ظلمت را براى فرار برگزيدند و بر آن نشستند تا از چنگ تعقيب بگريزند . گريزان و پشيمان و سرزنشكنان رفتند و چونان كه گناهكاران [ در آن سراى ] از هم گسلند از هم گسستند « 4 » و آنسان كه راستيان از چپيان جدا شوند از هم جدا شدند . « 5 »
فصل [ 28 ] : مفاهيمى پراكنده از فتحنامهها
ابو اسحاق صابى در نامهء فتح بغداد و دربارهء بخشودن رعيت چنين آورده است : ما به بردبارى خويش از سبكخردان رعيت گذشتيم و همه را به بخشايش خود در بر گرفتيم و از خطاى فرومايگان چشم پوشيديم تا نيكان را شفيع آنان گردانيده باشيم و از اين بيم بداريم كه بيگناه در بر گناهكار آيد و نيكوكار به بدكار درآميخته شود ؛ چه ، آنگاه كه ديدم آنان با اندرزى الهى كه مىگويد : « از فتنهاى كه تنها به ستمكاران شما نمىرسد بترسيد » « 6 » مخالفت ورزيدهاند ما با اين ادب الهى مخالفتى نكرديم كه مىفرمايد : وَ لا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ إِلَّا