قرار داده است . نيز او را بدان خواند كه چون گرهى در كار خويش بيند و مشكلى او را در انديشه برد بدان چنگ زند و پناه برد و بدان روى كند و از آن پشتوانه گيرد كه در آن از هر راز بزرگى پرده توان برداشت و به هر خواستهاى توان رسيد و به هر هدفى توان دست يافت . آن يكى از دو گرانسنگى است كه پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله پس از خود در ميان ما برجا نهاد و چون نشانى بر راه نشاند . خداوند كه سخن او حق است فرمود :
إِنَّا أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِما أَراكَ اللَّهُ وَ لا تَكُنْ لِلْخائِنِينَ خَصِيماً
« 1 » .
هم در اين مضمون است : او را بدان فرمان داد كه بر تلاوت قرآن استمرار داشته باشد ، در حالى كه در فهم آيات آن مىكوشد ، بينات آن را فرامىگيرد ، در حجتهاى آشكار آن تدبر مىورزد ، از فرمانهاى راهگشاى آن پيروى مىكند ، به نهىهاى قطعى آن گردن مىنهد و به واجبات استوار آن جامهء عمل درمىپوشاند ؛ چرا كه اين كتاب ستون استوار حق ، آيين راستى ، مژدهدهنده به پاداشهاى شايسته ، هشداردهنده به كيفرها ، رازگشاينده از هرچه گرفتار ابهام است ، روشنايىبخش آنچه در تاريكى فرورفته است ، پيشواى رهاننده از گمراهى و سرانجام مدعىاى است كه به گاه كشمكش چيرگى يابد .
لا يَأْتِيهِ الْباطِلُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ لا مِنْ خَلْفِهِ تَنْزِيلٌ مِنْ حَكِيمٍ حَمِيدٍ
« 2 » .
عبد العزيز بن يوسف در همين مضمون گفته است : او را به تلاوت قرآن فرمان داد ، در حالى كه در معنايش تدبر مىورزد ، براى فهم درونمايههايش مىكوشد ، روشن و مشكل آن ، آشكار و متشابه آن ، و ناسخ و منسوخ آن را پىمىجويد و چون در انديشهاى به خطا افتد و مسألهاى بر او دشوار آيد از آن درمان مىخواهد ؛ چرا كه آن همان پرتو روشنگر و برهان هويداست . خداوند فرمود :
وَ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ تِبْياناً لِكُلِّ شَيْءٍ وَ هُدىً وَ رَحْمَةً وَ بُشْرى لِلْمُسْلِمِينَ
« 3 » .
ابن عباد در مضمونى همانند گفته است : او را بدان فرمان داده كه كتاب خدا را پيشواى
هامش
( 1 ) . نساء / 105 : ما اين كتاب را به حق بر تو نازل كرديم تا ميان مردم به موجب آنچه خدا به تو آموخته داورى كنى ، و زنهار جانبدار خيانتكاران مباش .
( 2 ) . فصلت / 42 : از پيش روى آن و از پشت سرش باطل به سويش نمىآيد ، وحى نامهاى است از حكيمى ستوده صفات .
( 3 ) . نحل / 89 : و اين كتاب را كه روشنگر هرچيزى است و براى مسلمانان رهنمود و رحمت و بشارتگرى است بر تو نازل كرديم .