مرگ را برايت آورده است ؟ گفت : آرى ، سخن خداوند كه فرمود :
إِنَّكَ مَيِّتٌ وَ إِنَّهُمْ مَيِّتُونَ
« 1 » ،
كُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ
« 2 » و
كُلُّ مَنْ عَلَيْها فانٍ
. « 3 »
هشام بن عبد الملك « 4 » ، ابراهيم بن ابى عبله را به حضور خواست و به او گفت : تو را بر خراج مصر گماردهام . بدان سامان روانه شو . ابراهيم گفت : نه خراج كار من است و نه من از آن آگاهى دارم . هشام خشمگين شد تا جايى كه ابراهيم ترسيد وى به اقدامى دست زند . ازاينرو گفت : اى امير مؤمنان ، هنگامى كه خداوند عرضه كرد « امانت را بر آسمانها و زمين و كوهها و اينها همه از آن سر برتافتند و از آن بيم بردند و انسان آن را بر دوش گرفت كه او ستمكار و نادان بود » « 5 » ، نه خداوند انسان را بدان ناگزير ساخت ، نه بر او خشم آورد و حتى چون انسان آن را بر دوش گرفت خداوند او را نكوهيد و فرمود : « او ستمكار و نادان بود » . هشام با شنيدن اين سخن او را از اين كار معاف داشت و از او خرسند شد .
مردى قريشى مردى ديگر را آشفتهظاهر ديد . دربارهء او پرسيد : گفتند : او از تغلب است .
پس در حالى كه آن مرد به طواف مشغول بود به وى درنگريست و گفت : پاهايى را مىبينم كه بسيار كم بر اين هامون گام نهاده است . مرد تغلبى در پاسخ گفت : هامونها سه تاست : هامون جزيره كه فقط از آن من است ، نه از آن تو ؛ هامون ذى قار كه من بيش از تو بدان سزامندم ، و اين هامون كه « معتكف در آن و بيابانگرد باهم برابرند » . « 6 »
فصل [ 2 ] : پاسخهايى از ديگران
منصور روز كشتن ابو مسلم به او گفت : اى زنازاده ، چهچيز تو را بدان واداشت كه جامهء وفا و يارى از تن فرونهى و جامهء نيرنگ و نفاق بر تن كشى ؟ گفت : اى امير مؤمنان ، اگر صلاح
هامش
( 1 ) . زمر / 30 : قطعا تو خواهى مرد و آنان نيز خواهند مرد .
( 2 ) . انبياء / 35 و عنكبوت / 57 : هر نفسى چشندهء مرگ است .
( 3 ) . الرحمن / 26 : هرچه بر زمين است فانىشونده است .
متن روايت را نيز با تفاوتهايى بنگريد در : ابن مبارك ، الجهاد ، ص 128 ؛ حلية الاولياء ، ج 3 ، ص 238 - ت .
( 4 ) . از خليفگان اموى بود ، در سال 105 ق با او بيعت كردند و به سال 125 ق . درگذشت . وى تدبيرى نكو داشت .
بنگريد به : تاريخ الطبرى ، ج 8 ، ص 283 ؛ الكامل ، ج 5 ، ص 96 - ت .
( 5 ) . اقتباس از آيهء 72 سورهء احزاب :إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَها وَ أَشْفَقْنَ مِنْها وَ حَمَلَهَا الْإِنْسانُ إِنَّهُ كانَ ظَلُوماً جَهُولًا- م .
( 6 ) . اقتباس از آيهء 25 سورهء حج :سَواءً الْعاكِفُ فِيهِ وَ الْبادِ- م .