دربارهء چيزى از شعبى پرسيدند . گفت : نمىدانم . گفتند : آيا از گفتن نمىدانم شرم نمىكنى [ در حالى كه فقيه عراق هستى ؟ گفت : فرشتگان نيز شرم نكردند ] « 1 » هنگامى كه گفتند :
سُبْحانَكَ لا عِلْمَ لَنا إِلَّا ما عَلَّمْتَنا
. « 2 »
روزى وليد بن عبد الملك گفت : چون خلافت به كسى رسد بهشت برايش واجب شود .
آنگاه عمر بن عبد العزيز گفت :
لَيْسَ بِأَمانِيِّكُمْ وَ لا أَمانِيِّ أَهْلِ الْكِتابِ مَنْ يَعْمَلْ سُوءاً يُجْزَ بِهِ
. « 3 »
چون سليمان بن عبد الملك آمد ، مردم به حضور او مىآمدند و تنها ابو حازم حضور نيافت . سليمان در پى او فرستاد . او به نزد سليمان آمد و باهم سخن به درازا كشاندند . سليمان پرسيد : اى ابو حازم ، برترين كارها چيست ؟ گفت : صدقهاى كه در آن آزارى نباشد . « 4 » سليمان ديگر بار پرسيد : آيا دوست دارى همواره همدم من باشى ؟ گفت : بيم آن دارم كه به تو چيزى بگويم كه خداوند مرا به واسطهء آن « دوچندان [ عذاب ] در زندگى و دوچندان [ پس از ] مرگ » « 5 » دهد . در اين هنگام يكى از همنشينان به وى گفت : به امير مؤمنان بد سخنى گفتى . ابو حازم گفت : خداوند از آگاهان پيمان ستانده است كه حق را براى مردم آشكار سازند و آن را پنهان ندارند . « 6 » سپس سليمان گفت : كاش مىدانستم در نزد خداوند ما را چه سزاست ؟ ابو حازم گفت :
پرسش خود را بر قرآن عرضه بدار كه فرمود :
إِنَّ الْأَبْرارَ لَفِي نَعِيمٍ * وَ إِنَّ الْفُجَّارَ لَفِي جَحِيمٍ
« 7 » .
سليمان پرسيد : پس رحمت خداوند كجاست ؟ ابو حازم پاسخ داد : « نزديك به نيكوكاران » . « 8 »
مردى نزد صلة بن اشيم آمد و در حالى كه خوراكى نزد او بود ، خبر مرگ برادرش را به وى داد . صله به او گفت : بفرماييد ! مرد از او در شگفت شد و گفت : آيا كسى پيش از من خبر
هامش
( 1 ) . اين قسمت به استناد آنچه در نثر الدر آمده تصحيح شده است - ت .
( 2 ) . بقره / 32 : منزهى تو ، ما را جز آنچه خود به ما آموختهاى هيچ دانشى نيست . اين روايت را با تفاوتهايى چند بنگريد در : پاورقى امالى ابن دريد ، ص 163 ؛ نثر الدر ، ج 2 ، ص 179 - ت .
( 3 ) . نساء / 123 : به دلخواه شما و به دلخواه اهل كتاب نيست . هركس بدى كند در برابر آن كيفر مىبيند .
( 4 ) . اشاره به آيهء 263 سورهء بقره :قَوْلٌ مَعْرُوفٌ وَ مَغْفِرَةٌ خَيْرٌ مِنْ صَدَقَةٍ يَتْبَعُها أَذىً- ت .
( 5 ) . اقتباس از آيهء 75 سورهء اسراء :ضِعْفَ الْحَياةِ وَ ضِعْفَ الْمَماتِ- م .
( 6 ) . اشاره به آيهء 187 سورهء آل عمران :لَتُبَيِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَ لا تَكْتُمُونَهُ- ت .
( 7 ) . انفظار / 13 و 14 : قطعا نيكان به بهشت اندرند و بىشك بدكاران در دوزخند .
( 8 ) . اقتباس از آيهء 56 سورهء اعراف :قَرِيبٌ مِنَ الْمُحْسِنِينَ. روايت فوق را نيز بنگريد در : مروج الذهب ، ج 3 ، ص 177 ؛ الامامة و السياسة ، ج 2 ، ص 106 ؛ حلية الاولياء ، ج 3 ، ص 23 - ت .