خداوند براى پيامبر خويش صلّى اللّه عليه و إله از وضع قريش در بلاغت سخن ، برترى انديشه و درستى خرد ياد كرده و از تازيان و زيركى ، نيرنگ ، انديشهورى ، سخنآورى و سرانجام سرسختى آنان به گاه كشاكش سخن به ميان آورده و فرموده است :
فَإِذا ذَهَبَ الْخَوْفُ سَلَقُوكُمْ بِأَلْسِنَةٍ حِدادٍ
« 1 » ،
وَ تُنْذِرَ بِهِ قَوْماً لُدًّا
« 2 » ،
وَ يُشْهِدُ اللَّهَ عَلى ما فِي قَلْبِهِ وَ هُوَ أَلَدُّ الْخِصامِ
« 3 » و
بَلْ هُمْ قَوْمٌ خَصِمُونَ
. « 4 »
خداوند سپس از حيلتگرى زبان تازيان و از اينكه خوش سخن گويند و گوش را به شنيدن كشانند ياد كرده و فرموده است :
وَ إِنْ يَقُولُوا تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ
« 5 » ،
مِنَ النَّاسِ مَنْ يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا
« 6 » و
إِذا تَوَلَّى سَعى فِي الْأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيها وَ يُهْلِكَ الْحَرْثَ وَ النَّسْلَ .
« 7 »
خداوند سپس دربارهء ويژگىهاى قريش و تازيان فرموده است :
أَمْ تَأْمُرُهُمْ أَحْلامُهُمْ بِهذا
« 8 » ،
فَاعْتَبِرُوا يا أُولِي الْأَبْصارِ
« 9 » ،
انْظُرْ كَيْفَ ضَرَبُوا لَكَ الْأَمْثالَ
« 10 » ،
وَ إِنْ كانَ مَكْرُهُمْ لِتَزُولَ مِنْهُ الْجِبالُ
« 11 » و
وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ .
« 12 »
پس مدار و محور بر بيان و تبيين و فهماندن و تفهيم است و هرچه سخن آشكارتر باشد ستودهتر است ، آنسان كه دل هرچه روشنتر باشد ستودهتر . خداوند براى ناتوانى زبان و نامرغوب بودن سخن و بيان مثل آورده و كسانى را كه گرفتار اين آفتند به زنان و كودكان تشبيه كرده و فرموده است :
أَ وَ مَنْ يُنَشَّؤُا فِي الْحِلْيَةِ وَ هُوَ فِي الْخِصامِ غَيْرُ مُبِينٍ
« 13 » .
هامش
( 1 ) . احزاب / 19 : و چون ترس بر طرف شود شما را با زبانهايى تند نيش مىزنند .
( 2 ) . مريم / 97 : و مردم ستيزهجو را بدان بيم دهى .
( 3 ) . بقره / 204 : و خدا را بر آنچه در دل دارد گواه مىگيرد و حال آنكه او سختترين دشمنان است .
( 4 ) . زخرف / 58 : بلكه آنان مردمى جدلپيشهاند .
( 5 ) . منافقون / 4 : و چون سخن گويند به گفتارشان گوش فرامىدهى .
( 6 ) . بقره / 204 : و از ميان مردم كسى است كه در زندگى اين دنيا سخنش تو را به تعجب وامىدارد .
( 7 ) . بقره / 205 : و چون رياستى يابد كوشش مىكند كه در زمين فساد نمايد و كشت و نسل را نابود سازد .
( 8 ) . طور / 32 : آيا پندارهايشان آنان را به اين وامىدارد ؟
( 9 ) . حشر / 2 : پس اى ديدهوران ، عبرت گيريد .
( 10 ) . اسراء / 48 : ببين چگونه براى تو مثلها زدند .
( 11 ) . ابراهيم / 46 : هرچند از مكرشان كوهها از جا كنده مىشد .
( 12 ) . ابراهيم / 4 : و ما هيچ پيامبرى را جز به زبان قومش نفرستاديم تا براى آنان بيان كند .
( 13 ) . زخرف / 18 : آيا كسى را شريك خدا مىكنند كه در زر و زيور پرورش يافته و در هنگام مجادله بيانش غير روشن است ؟