خداوند در اين سخن با ستودن داوود به وصف حكمت ، ستايههاى چيرگى خرد ، برترى انديشه ، گستردگى دانش و درستى دستورهاى او را در برهم آورد ، چنانكه با « فصل خطاب » نيز از توانايى او در روشن ساختن كلىهاى مبهم و ناب ساختن درهمآميختههاى فروپوشيده سخن به ميان آورد .
فصل [ 2 ] : گزيدههايى از خطبهها
هيثم بن عدى « 1 » گفته است : آنان دوست داشتند در خطبههاى اعياد و در سخنانى كه به گاه گرد آمدن مىگويند آيههايى از قرآن باشد ؛ چرا كه اين ويژگى كلام را فروغى ديگر مىدهد و بدان متانت و جلا مىبخشد و آن را نكوتر به دلها مىافكند .
پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله خطبهاى ايراد كرد و در آن فرمود : بارى ، دنيا شيرين ، سرسبز و خرم است و خداوند شما را در آن به كار مىگيرد و مىنگرد كه چه مىكنيد . پس از خدا پروا كنيد ، « پروايى بايستهء او و جز بر اسلام نميريد » . « 2 »
بعدها ابو بكر خطبه خواند « 3 » و در خطبهء خود گفت : بارى ، من شما را به پرواى خداوند يگانه و نيز بدان سفارش مىكنم كه او را بدانچه سزامند است بستاييد و علاقه و ترس خود را براى او خالص داريد و در مسألت نزد او اصرار ورزيد ! چرا كه خداوند زكريا و خاندان او را ستود و در ستايش آنان چنين فرمود :
كانُوا يُسارِعُونَ فِي الْخَيْراتِ وَ يَدْعُونَنا رَغَباً وَ رَهَباً .
« 4 »
عمر رو به سپاهى كه روانهء شام ساخت خطبهاى ايراد كرد « 5 » و در آن پس از ستايش خداوند گفت :
هامش
( 1 ) . هيثم بن عدى بن عبد الرحمن تاريخدان و آگاه به ادب بود . او از تبار مردم منبج است كه در كوفه اقامت گزيد و آنجا به شهرت رسيد . به سال 209 ق . در نزديكى واسط درگذشت . بنگريد به : لسان الميزان ، ج 6 ، ص 209 ؛ المعارف ، ص 539 - ت .
( 2 ) . اقتباس از آيهء 102 آل عمران :اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ وَ لا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ .اين سخن پيامبر صلّى اللّه عليه و إله با تفاوتى اندك نسبت به آنچه مؤلف آورده در منابع اهل سنت آمده است . از آن جمله بنگريد به : صحيح مسلم ، ج 4 ، ص 2098 ، ش 2742 ؛ مجمع الزوائد ، ج 10 ، ص 246 ؛ مسند الطيالسى ، ص 286 ، ش 2156 ؛ مسند عبد بن حميد ، ص 274 ، ش 867 ؛ شعب الايمان ، ج 4 ، ص 362 ، ش 5412 ؛ التمهيد ، ج 4 ، ص 203 - م .
( 3 ) . خطبه را بنگريد در : عيون الاخبار ، ج 2 ، ص 232 ؛ العقد الفريد ، ج 4 ، ص 61 - ت .
( 4 ) . انبياء / 90 : آنان در كارهاى نيك شتاب مىنمودند و ما را از روى رغبت و بيم مىخواندند .
( 5 ) . خطبه را بنگريد در : العقد الفريد ، ج 1 ، ص 128 - ت .