وَ الْأَذى
« 1 » .
يكى گفته است : فخر كردن به گاه اميد مايهء پستى و به گاه گرفتارى حماقت است .
حسن بصرى گفته است : نوميدى تفريط است و از گمراهى . خداوند فرموده است :
وَ مَنْ يَقْنَطُ مِنْ رَحْمَةِ رَبِّهِ إِلَّا الضَّالُّونَ
« 2 » .
ابن عباس دربارهء آيهء
هُمَزَةٍ لُمَزَةٍ
« 3 » گفته : مقصود كسى است كه سخنچينى مىكند ، دوستان را از هم مىپراكند و ميان برادران شكاف مىافكند « 4 » . خداوند اين خوى را نكوهيده و فرموده است :
وَ لا تُطِعْ كُلَّ حَلَّافٍ مَهِينٍ * هَمَّازٍ مَشَّاءٍ بِنَمِيمٍ
« 5 » .
پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرموده است : گواهى دروغ ، همسنگ شرك آوردن به خداوند قرار داده شده « 6 » ؛ خداوند فرموده است :
فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الْأَوْثانِ وَ اجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ
« 7 » .
فصل [ 12 ] : عامهء مردم و نادانان
خداوند فرموده است :
وَ إِنْ تَدْعُوهُمْ إِلَى الْهُدى لا يَسْمَعُوا وَ تَراهُمْ يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ وَ هُمْ لا يُبْصِرُونَ
« 8 » .
گويى محمود وراق بيت زير « 9 » را از همين آيه اقتباس كرده است :
هامش
( 1 ) . بقره / 264 : اى كسانى كه ايمان آوردهايد صدقههاى خود را با منت و آزار باطل مكنيد .
( 2 ) . حجر / 56 : چه كسى جز گمراهان از رحمت پروردگارش نوميد مىشود ؟
( 3 ) . همزه / 1 : بدگوى عيبجوى .
( 4 ) . اين تفسير را بنگريد در : جامع البيان ، ج 30 ، ص 292 - ت .
( 5 ) . قلم / 10 و 11 : و از هر قسم خورندهء فرومايهاى فرمان مبر كه عيبجوست و براى خبرچينى گام برمىدارد .
اين تفسير را نيز بنگريد در : جامع البيان ، ج 30 ، ص 292 - ت .
( 6 ) . متن روايت چنين است : « عدلت شهادة الزور بالاشراك باللّه » . بنگريد به : سنن الترمذى ، ج 4 ، ص 574 ؛ مجمع الزوائد ، ج 4 ، ص 200 ؛ سنن البيهقى الكبرى ، ج 10 ، ص 121 ؛ سنن ابى داوود ، ج 3 ، ص 305 ؛ سنن ابن ماجه ، ج 2 ، ص 794 - م .
( 7 ) . حج / 30 : پس از پليدى بتها دورى كنيد و از گفتار باطل اجتناب ورزيد .
( 8 ) . اعراف / 198 : و اگر آنها را به راه هدايت فراخوانيد نمىشنوند و آنها را مىبينى كه به سوى تو مىنگرند ، در حالى كه نمىبينند .
( 9 ) . بيت را بنگريد در : العقد الفريد ، ج 3 ، ص 179 .
اين بيت در كتاب يادشده چنين روايت شده است :يا غافلا ترنو بعينى راقد * و مشاهدا للامر غير مشاهد