الَّذِينَ آمَنُوا قالُوا آمَنَّا وَ إِذا خَلَوْا إِلى شَياطِينِهِمْ قالُوا إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّما نَحْنُ مُسْتَهْزِؤُنَ
« 1 » همچنين فرموده است :
وَ إِذا لَقُوكُمْ قالُوا آمَنَّا وَ إِذا خَلَوْا عَضُّوا عَلَيْكُمُ الْأَنامِلَ مِنَ الْغَيْظِ قُلْ مُوتُوا بِغَيْظِكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ
« 2 » .
از پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله روايت شده كه فرمود : حكايت منافق حكايت گوسفندى سرگردان ميان دو گله را ماند كه گاه به اين يك گرايد و گاه به آن ديگرى « 3 » .
پيامبر صلّى اللّه عليه و آله سپس اين آيه را خواند :
مُذَبْذَبِينَ بَيْنَ ذلِكَ لا إِلى هؤُلاءِ وَ لا إِلى هؤُلاءِ
« 4 » .
خداوند با زيباترين واژهها و نكوترين درونمايهها ، منافقان را وصف كرده و فرموده است :
الَّذِينَ يَتَرَبَّصُونَ بِكُمْ فَإِنْ كانَ لَكُمْ فَتْحٌ مِنَ اللَّهِ قالُوا أَ لَمْ نَكُنْ مَعَكُمْ وَ إِنْ كانَ لِلْكافِرِينَ نَصِيبٌ قالُوا أَ لَمْ نَسْتَحْوِذْ عَلَيْكُمْ وَ نَمْنَعْكُمْ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ
« 5 » و
يُرْضُونَكُمْ بِأَفْواهِهِمْ وَ تَأْبى قُلُوبُهُمْ
« 6 » .
ابو العيناء در حالى كه نجاح بن سلمه ، موسى بن عبد الملك و احمد بن اسرائيل « 7 » نزد عبيد اللّه بن يحيى بن خاقان بودند بر او درآمد و به آنان اشاره كرد و گفت : اى وزير ، « آنان را متحد مىپندارى ، ولى دلهايشان پراكنده است » ؟ « 8 » نجاح گفت : اى دشمن خدا ، دروغ مىگويى .
ابو العيناء پاسخ داد : « براى هر خبرى هنگامى است و به زودى خواهيد دانست » . « 9 »
هامش
( 1 ) . بقره / 14 : و چون با كسانى كه ايمان آوردهاند برخورد كنند مىگويند ايمان آورديم و چون با شيطانهاى خود خلوت كنند ، مىگويند در حقيقت ما با شماييم ؛ ما فقط آنان را ريشخند مىكنيم .
( 2 ) . آل عمران / 119 : و چون با شما برخورد كنند مىگويند ايمان آورديم و چون با هم خلوت كنند از شدت خشم بر شما سر انگشتان خود را مىگزند . بگو به خشم خود بميريد كه خداوند به راز درون سينهها داناست .
( 3 ) . متن حديث چنين است : « مثل المنافق مثل الشاة الغائرة بين الغنمين تهوى الى هذه مرة و الى تلك اخرى » .
حديث را بنگريد در : صحيح مسلم ، ج 4 ، ص 2146 ؛ صحيح ابن حبان ، ج 1 ، ص 496 ؛ سنن الدارمى ، ج 1 ، ص 105 ؛ نسائى ، السنن الكبرى ، ج 6 ، ص 538 ؛ سنن النسائى ( المجتبى ) ، ج 8 ، ص 124 ؛ مسند احمد ، ج 2 ، ص 47 ، 82 ، 102 و 143 - م .
( 4 ) . نساء / 143 : ميان آن دو گروه دودلند ، نه با اينانند و نه با آنان .
( 5 ) . نساء / 141 : همانان كه مترصد شمايند . پس اگر از جانب خدا به شما فتحى برسد مىگويند : مگر ما با شما نبوديم ؟ و اگر براى كافران نصيبى باشد مىگويند : مگر ما بر شما تسلط نداشتيم و شما را از مؤمنان بازنمىداشتيم ؟
( 6 ) . توبه / 8 : شما را با زبانشان راضى مىكنند و حال آنكه دلهايشان امتناع مىورزد .
( 7 ) . ابو جعفر احمد بن اسرائيل انبارى يكى از كاتبان زيرك بود كه وزارت معتز را به چنگ آورد و تركان به سال 255 ق . او را كشتند . بنگريد به : الفخرى ، ص 181 - ت .
( 8 ) . اقتباس از آيهء 14 سورهء حشر :تَحْسَبُهُمْ جَمِيعاً وَ قُلُوبُهُمْ شَتَّى- م .
( 9 ) . اقتباس از آيهء 68 سورهء انعام :لِكُلِّ نَبَإٍ مُسْتَقَرٌّ وَ سَوْفَ تَعْلَمُونَ- م .