خداوند ايشان را بر اين كاستىها سرزنش نمىكرد ، آنسان كه كسانى را كه كور آفريده و كسانى را كه ديوانه آفريده شدهاند و هيچ درك نمىكنند سرزنش نكرده و چهارپايان را ملامت نكرده و درندگان را نيز كيفر نداده است . امّا او آن بينايى را كه خود را به كورى زند كور ، شنوايى را كه خود را به كرى زند كر و داناى عاقلى را كه خود را به نادانى زند جاهل ناميده است . خداوند همچنين فرموده :
أُولئِكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فَأَصَمَّهُمْ وَ أَعْمى أَبْصارَهُمْ
« 1 » .
اگر در اين آيه نيز مقصود خداوند اين بود كه كورى آنان به سان كورى ديگر نابينايان و كرى ايشان نيز به سان كرى ديگر ناشنوايان است ، نمىفرمود :
أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلى قُلُوبٍ أَقْفالُها
« 2 » . اين فرموده همانند آن كلام ديگر خداى است كه فرمود :
إِنَّكَ لا تُسْمِعُ الْمَوْتى وَ لا تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعاءَ إِذا وَلَّوْا مُدْبِرِينَ
« 3 » . خداوند پيش از اين هم دربارهء كسانى ديگر كه مىشنيدند و مىديدند فرموده است :
صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لا يَرْجِعُونَ
« 4 » . پس اين تعبيرها از باب تمثيل است .
يكى از آنان جمعى از عامه مردم را نگريست كه دربارهء قضا و قدر سخن مىگفتند و صدايشان به جدال در اينباره بلند شده بود . گفت :
وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُجادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ يَتَّبِعُ كُلَّ شَيْطانٍ مَرِيدٍ * كُتِبَ عَلَيْهِ أَنَّهُ مَنْ تَوَلَّاهُ فَأَنَّهُ يُضِلُّهُ وَ يَهْدِيهِ إِلى عَذابِ السَّعِيرِ
« 5 » .
خداوند طايفهاى را كه بيش از خدا از مردم مىترسيدند نكوهيده و چنين فرموده است :
لَأَنْتُمْ أَشَدُّ رَهْبَةً فِي صُدُورِهِمْ مِنَ اللَّهِ ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَفْقَهُونَ
« 6 » .
هامش
( 1 ) . محمّد / 23 : اينان همان كسانند كه خدا آنان را لعنت نموده و گوش دل ايشان را ناشنوا و چشمهايشان را نابينا كرده است .
( 2 ) . محمّد / 24 : آيا به آيات قرآن نمىانديشند ؟ يا مگر بر دلهايشان قفلهايى نهاده شده است ؟
( 3 ) . نمل / 80 : البته تو مردگان را شنوا نمىگردانى و اين ندا را به كران چون پشت بگردانند نمىتوانى بشنوانى .
( 4 ) . بقره / 18 : كرند ، لالند ، كورند . بنابراين به راه نمىآيند .
( 5 ) . حج / 3 و 4 : و برخى از مردم دربارهء خدا بدون هيچ علمى مجادله مىكنند و از هر شيطان سركشى پيروى مىنمايند . بر شيطان مقرر شده است كه هركس او را به دوستى گيرد ، قطعا او وى را گمراه مىسازد و به عذاب آتش مىكشاند .
( 6 ) . حشر / 13 : شما قطعا در دلهاى آنان بيش از خدا مايهء هراسيد ؛ چرا كه آنان مردمانىاند كه نمىفهمند .