فصل [ 19 ] : در آداب جنگ
خداوند به گردهم آمدن و همكارى با يكديگر در زمان جنگ فرمان داده و فرموده است :
وَ قاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَما يُقاتِلُونَكُمْ كَافَّةً
« 1 » .
مهلب بن ابى صفره مىگفت : آنكه تشويق كند و برانگيزاند ، از هزار پيكارگر برتر است .
او سپس اين آيات را مىخواند :
يا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى الْقِتالِ
« 2 » و
فَقاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ لا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ وَ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَكُفَّ بَأْسَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ اللَّهُ أَشَدُّ بَأْساً وَ أَشَدُّ تَنْكِيلًا
« 3 » .
خداوند آداب پيكار را در اين كلام خود گردآورده است :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا لَقِيتُمْ فِئَةً فَاثْبُتُوا وَ اذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيراً لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ * وَ أَطِيعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لا تَنازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَ تَذْهَبَ رِيحُكُمْ وَ اصْبِرُوا إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ
« 4 » .
خداوند در اين آيهها نخست به پايدارى در هنگام رويارويى با دشمن ، سپس به ياد خدا كه مايهء نازل شدن پيروزى است ، آنگاه به فرمان بردن از خدا يعنى كارى كه در همه حال بايد بدان عمل كرد و پس از آن به فرمان بردن از فرمانروايى ، كه اگر دستاوردى داشته باشد از آن تو نيز هست و اگر بىبهره باشد تو نيز زيان كنى ، فرمان داده ، سپس از كشمكش ، كه به اختلاف و از ميان رفتن قدرت و تباه شدن تلاشها مىانجامد ، نهى كرده و سرانجام به صبر كه كليد پيروزى است فرمان داده است . هركس هم اين آداب شايسته را در جنگ به كار گيرد
هامش
- بپذير .
چرا كه خداوند محمّد صلّى اللّه عليه و آله پيامبر را در آيهء « با آنان مشورت و توكل كن » به اين كار سفارش كرده است .
شاعر در مصراع اخير به آيهء 159 آل عمران اشاره كرده است .
( 1 ) . توبه / 36 : و همگى با مشركان بجنگيد ، چنانكه آنان همگى با شما مىجنگند .
( 2 ) . انفال / 65 : اى پيامبر ، مؤمنان را به جهاد برانگيز .
( 3 ) . نساء / 84 : پس در راه خدا پيكار كن . جز عهدهدار شخص خودت نيستى . ولى مؤمنان را به مبارزه برانگيز ؛ باشد كه خداوند آسيب كسانى را كه كفر ورزيدهاند از آنان بازبدارد و خداست كه قدرتش بيشتر و كيفرش سختتر است .
( 4 ) . انفال / 45 و 46 : اى كسانى كه ايمان آوردهايد چون با گروهى برخورد مىكنيد پايدارى ورزيد و خدا را بسيار ياد كنيد ؛ باشد كه رستگار شويد . و از خدا و پيامبرش اطاعت كنيد و باهم نزاع مكنيد كه سست شويد و مهابت شما از بين برود و صبر كنيد كه خدا با شكيبايان است .