خداوند نيز در بهترين جاى كتاب خود اندرز داده و فرموده است :
أَ وَ لَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ
« 1 » .
اين عدى بن زيد است كه مىگويد : « 2 »
اين كسرى كسرى الملوك ابو * ساسان ام قبله سابور « 3 »
شاعرى ديگر گفته است :
و انا مورثون كما ورثنا * عن الآباء ان متنا و بنّا « 4 »
سرانجام شاعرى ديگر گفته است :
كل الى الغاية محثوث * و المرء موروث و مبعوث
فكن حديثا حسنا ذكره * بعدك فى الناس احاديث « 5 »
فصل [ 18 ] : مشورت
حسن بصرى گفته است : خداوند نه از سر نياز پيامبر صلّى اللّه عليه و آله به رايزنى با اصحابش به او فرمود با آنان رايزنى كند ، بلكه تنها خواست فضيلتى را كه در مشورت هست به ما بياموزد ، آنگاه كه فرمود :
وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ
« 6 » .
اصمعى گفته است : به بشار بن برد گفتم : دربارهء مشورت بهتر از شعر تو نشنيدهام كه گفتهاى : « 7 »
هامش
( 1 ) . روم / 9 : آيا در زمين نگشتهاند تا ببينند فرجام كسانى كه پيش از آنان بودند چگونه بوده است ؟
( 2 ) . بيت را بنگريد در : ديوان عدى ، ص 87 . البته در ديوان اين بيت چنين روايت شده است :اين كسرى كسرى الملوك * انوشروان ام اين قبله سابوربيت از قصيدهاى با اين مطلع است :ارواح مودع ام بكور * لك فاعلم لاى حال تسير- ت .
( 3 ) . كجاست خسرو ، خسرو شاهان پدر ساسان و پيش از او شاپور ؟
( 4 ) . ما نيز ارث مىگذاريم ، چونان كه از پدران ارث بردهايم ، اگر مرديم و ساختيم .
( 5 ) . ما همه به سوى پايان مىرويم و هر انسانى ارث مىگذارد و برانگيخته مىشود .
پس ياد و نامى نكو باش تا پس از تو مردمان از خوبىات سخنها گويند .
( 6 ) . آل عمران / 159 : در كار با آنان مشورت كن .
( 7 ) . دو بيت حاضر و نيز ماجرا را بنگريد در : ديوان اصمعى ، ج 4 ، ص 172 ؛ نهاية الارب ، ج 6 ، ص 71 . در اين