فصل [ 14 ] : مدارا
يكى از فرزانگان گفته است : پس از ايمان به خداوند ، مدارا از عقل است و عاقل را بايسته است كه با روزگار خويش چونان مدارا كند كه شناگرى با آب جارى . خداوند نيز در كلام خود بدان امر كرده و فرموده است :
ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ السَّيِّئَةَ
« 1 » .
ابو سليمان خطابى بستى « 2 » چون اين شعر را مىخواند كه گفته است : « 3 »
ما دمت حيا فدار الناس كلهم * فانما انت فى دار المداراة « 4 »
اين آيه را نيز تلاوت مىكرد :
ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ السَّيِّئَةَ
« 5 » .
فصل [ 15 ] : راستى
خداوند فرموده است :
وَ كُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ
« 6 » و
لِيَجْزِيَ اللَّهُ الصَّادِقِينَ بِصِدْقِهِمْ وَ يُعَذِّبَ الْمُنافِقِينَ
« 7 » .
فضيل بن عياض گفته است : خداوند از راستگويان دربارهء راستى كه گفتهاند مىپرسد ، حتى از عيسى بن مريم عليها السّلام « 8 » . تا چه رسد به دروغگويان رياكارى كه دربارهشان گفته شده است : بسا روزهدار شبزندهدارى كه از روزهء خود جز گرسنگى و از شبزندهدارى خود جز
هامش
( 1 ) . مؤمنون / 96 : بدى را به شيوهاى نيكو دفع كن .
( 2 ) . نام كامل او حمد بن محمّد بن ابراهيم بن خطابى بستى است . فقيه ، اديب و محدث بود . در عراق از ابو على صفار و ابو جعفر رزاز حديث شنيد و حاكم نيشابورى نيز از او حديث نقل كرده است . بنگريد به : وفيات الاعيان ، ج 1 ، ص 455 - ت .
( 3 ) . بيت را بنگريد در : التمثيل و المحاضرة ، ص 419 ؛ يتيمة الدهر ، ج 4 ، ص 334 ؛ وفيات الاعيان ، ج 1 ، ص 455 .
پس از اين بيت در وفيات الاعيان چنين آمده است :من يدر يدر و من لم يدر سوف يرى * عما قليل نديما للندماتدر احسن ما سمعت نيز پس از بيت چنين آمده است :دنياك ثغر فكن منها على حذر * فالثغر مثوى مخافات و آفات- ت .
( 4 ) . تا زندهاى با همه مردم مدارا كن ؛ چرا كه تو در سراى مدارايى .
( 5 ) . مؤمنون / 97 .
( 6 ) . توبه / 119 : با راستان باشيد .
( 7 ) . احزاب / 24 : تا خدا راستگويان را به سزاى راستيشان پاداش دهد و منافقان را عذاب كند .
( 8 ) . اشاره به آيهء 116 سورهء مائده - ت .