عربها گويند : مباد دوست داشتنت تكلف و دشمن داشتنت مايهء هلاكت باشد . « 1 » همچنين گويند : نه آن اندازه شيرين باش كه از تو حلوا سازند و نه آن اندازه تلخ كه تو را از دهان برون افكنند . « 2 » در خبر هم آمده است كه فرمود : آنكه به تاخت مىرود نه سرزمينى پيموده و نه مركبى برجاى گذارده است . « 3 » هم در قرآن كريم است كه فرمود :
وَ لا تَجْهَرْ بِصَلاتِكَ وَ لا تُخافِتْ بِها وَ ابْتَغِ بَيْنَ ذلِكَ سَبِيلًا
. « 4 »
فصل [ 12 ] : مردانگى
از محمّد بن حرب هلالى « 5 » دربارهء مروت پرسيدند . گفت : همهء آن در اين سخن خداوند است كه فرمود :
إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ وَ إِيتاءِ ذِي الْقُرْبى وَ يَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ وَ الْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ
. « 6 »
ابن عباس گفته است : هرچه مىخواهى از چيزهاى پاك بخور ، و هرچه مىخواهى از جامههاى خوب بپوش ، مشروط به آنكه از دو كار رسته باشى : اسراف و تفاخر « 7 » . وى سپس اين آيه را خواند :
قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبادِهِ وَ الطَّيِّباتِ مِنَ الرِّزْقِ
« 8 » .
ابن عباس زمانى كه روانهء مسجد مىشد ، زيباترين جامهء خويش را مىپوشيد و اين
هامش
( 1 ) . لا يكن حبك كلفا و لا بغضك تلفا .
( 2 ) . لا تكن حلوا فتحتسى و لا مرا فتلفظ .
( 3 ) . متن خبر چنين است : « ان المنبت لا ارضا قطع و لا ظهرا ابقى » . حديث را بنگريد در : مجمع الزوائد ، ج 1 ، ص 62 ؛ سنن البيهقى الكبرى ، ج 3 ، ص 18 و 19 ؛ شعب الايمان ، ج 3 ، ص 402 ؛ الفردوس ، ج 1 ، ص 235 ؛ فتح البارى ، ج 11 ، ص 297 ؛ فيض القدير ، ج 2 ، ص 544 - م .
( 4 ) . اسراء / 110 : نمازت را به آواز بلند مخوان و بسيار آهستهاش مكن و ميان اين و آن راهى ميانه جوى .
( 5 ) . جاحظ در كتاب البيان و التبيين ماجراها و نيز سخنانى بليغ از او نقل كرده است . بنگريد به : البيان و التبيين ، ج 2 ، ص 74 ، 77 ، 115 ، 151 ، 179 و 279 . ابو الفرج نيز از اين ياد كرده كه او فرمانده سپاهيان محمّد بن سليمان عباسى بود . بنگريد به : الاغانى ، ج 17 ، ص 88 - ت .
( 6 ) . نحل / 90 : در حقيقت خدا به دادگرى و نيكوكارى و بخشش به خويشاوندان فرمان مىدهد و از كار زشت و ناپسند و ستم بازمىدارد . به شما اندرز مىدهد ، باشد كه پند گيريد .
( 7 ) . متن سخن ابن عباس را بنگريد در : عيون الاخبار ، ج 3 ، ص 396 - ت .
( 8 ) . اعراف / 32 : بگو : زيورهايى را كه خدا براى بندگانش پديد آورده و نيز روزىهاى پاكيزه را چه كسى حرام گردانيده ؟