بصره بازگشت به مسجد اين شهر درآمد و مردم بالاپوشهاى خويش را فرش كردند تا بر آنها قدم گذارد . آنان او را دعا مىكردند و ستايش مىگفتند . پس به يكى از ياران خود نگريست و گفت :
لِمِثْلِ هذا فَلْيَعْمَلِ الْعامِلُونَ
. « 1 »
فصل [ 11 ] : ميانهروى
خداوند فرموده است :
وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُهُ وَ ما نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ
« 2 » و
وَ لَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ لِعِبادِهِ لَبَغَوْا فِي الْأَرْضِ وَ لكِنْ يُنَزِّلُ بِقَدَرٍ ما يَشاءُ
« 3 » .
روزى عبد الملك بن مروان از همنشينان خويش پرسيد : چه كسى توانمندترين شاعر است ؟ گفتند : همان كه گفته است :
فأنفق و اتلف انما المال عارة * و كله مع الدهر الذى هو آكله « 4 »
امّا عبد الملك گفت : ليكن سخن خداوند راستتر و نكوتر است كه گفته است :
وَ الَّذِينَ إِذا أَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَ لَمْ يَقْتُرُوا وَ كانَ بَيْنَ ذلِكَ قَواماً
« 5 » .
روزى عبد الملك به عمر بن عبد العزيز گفت : اى ابو حفص ، چگونه خرج مىكنى ؟ گفت :
اى امير مؤمنان ، نيكى راه ميانه است ، گفت : چگونه ؟ گفت : خداوند مىفرمايد :
وَ الَّذِينَ إِذا أَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَ لَمْ يَقْتُرُوا وَ كانَ بَيْنَ ذلِكَ قَواماً
« 6 » .
از كسى دربارهء ميانهروى پرسيدند : گفت : همان است كه خداوند مىفرمايد :
وَ لا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلى عُنُقِكَ وَ لا تَبْسُطْها كُلَّ الْبَسْطِ
« 7 » . اين ادب نه فقط در انفاق بلكه در هر كار ديگرى هم كه ميانهروى را برمىتابد و افراط را برنمىتابد پسنديده است . مگر نشنيدهايد كه
هامش
( 1 ) . صافات / 61 : براى چنين پاداشى بايد كوشندگان بكوشند .
( 2 ) . حجر / 21 : و هيچچيز نيست مگر آنكه گنجينههاى آن نزد ماست و ما آن را جز به اندازهاى معين فرونمىفرستيم .
( 3 ) . شورى / 27 : و اگر خدا روزى را بر بندگانش فراخ گرداند ، مسلما در زمين سر به عصيان برمىدارند ، ليكن آنچه را بخواهد به اندازهاى فرومىفرستد .
( 4 ) . خرج كن و ولخرجى كن كه مال يك عاريه است ؛ آن را همراه روزگار كه خورندهاش هست بخور .
( 5 ) . فرقان / 67 : و كسانىاند كه چون انفاق كنند نه ولخرجى مىكنند و نه تنگ مىگيرند و ميان اين دو روش حد وسط را برمىگزينند .
( 6 ) . فرقان / 67 .
( 7 ) . اسراء / 29 : و دستت را به گردنت زنجير مكن و بسيار هم گشادهدستى منما .