در اين كلمهء قرآنى ، قرائتهاى ديگرى نيز وجود دارد :
در كشّاف در آيهء حجرات آمده است :
« لا يلتكم » يعنى به شما كم نمىدهد و ستم روا نمىدارد . گفته مىشود : « ألته السّلطان حقّه اشدّ الألت » ( يعنى حاكم در حقّ او بيشترين ستم را روا داشت و حقش را به او نداد ) . اين لغت غطنان - كه عبس نيز از آنان است - مىباشد و لغت اسد و مردم حجاز « لاته ليتا » است . اصمعى از امّ هشام سلولى نقل كرده كه گفت :
« الحمد للّه الذى لا يفات و لا يلات و لا تصمه الأصوات » . اين كلمه در آيهء قرآن به هر دو لغت « لا يلتكم » و « لا يألتكم » قرائت شده و اين آيه در معنا همانند آن است كه مىگويد : « لا تظلم نفس شيئا » ( هيچ به كسى ستم روا داشته نمىشود ) .
ابو حيّان [ در البحر المحيط ] جزئيات بيشترى را مطرح كرده ، مىگويد :
اكثريّت چنين قرائت كردهاند : « لا يلتكم » ، از « لات يليت » كه لغت حجاز است . اما حسن ، اعرج و ابو عمر آن را « لا يألتكم » قرائت كردهاند ، از « ألت » كه لغت غطنان و اسد است .
در القاموس به اختلاف لغتى در اين خصوص اشاره ندارد ، هر چند اين كلمه را در دو مادّهء « ألت » و « ليت » ذكر مىكند و در مادّهء نخست مىگويد :
« ألته حقّه يألته » يعنى از حقّ او كاست و آن را كمتر از آنچه هست داد ، و از همين قبيل است : « آلته ايلاتا » . امّا « ألاته إلاتا » به معنى او را حبس كرد ، بازداشت ، و سوگند داد است . . . « إلتة » به معنى عطيّة اندك و سوگند دروغ است .
او در مادّهء « ليت » نيز مىگويد :
« لاته يليته » به معنى آن است كه او را از راهى كه داشت باز داشت و برگرداند ، و از همين قبيل است « ألاته » ؛ و « ما ألاته شيئا » يعنى چيزى از حق او كم نكرد .
شايد اين اختلاف در مادّه و در قرائت ، چنان كه ابن عباس بدان اشاره كرده ، زمخشرى آن را متذكر گشته و ابو حيّان آن را بتفصيل بيان داشته است ، به اختلاف لغت يا همان اختلاف لهجه و گويش بر مىگردد ، و در عين حال همهء اين آراء بر معنى « نقص و كاستن » در اين كلمه اتّفاق دارند .
نكتهاى كه در اينجا باقى مىماند اين است كه كلمهء « نقص » نيز از كلمات قرآنى است و
الإعجاز البياني للقرآن ( اعجاز بيانى قرآن ) ( فارسى ) — صفحة 576
مساهمون: عائشة عبد الرحمن ( بنت الشاطئ )
ص٥٧٦